Chủ nhật, 17/01/2021 - 22:01

Tự chủ đại học: Bài 2 - Luật chồng luật

Luật pháp chồng chéo luôn là rào cản lớn đối với rất nhiều vấn đề, trong đó có tự chủ đại học.

Tự chủ đại học đang mắc kẹt vì luật chồng luật

Tự chủ đại học đang mắc kẹt vì luật chồng luật

Khởi điểm từ Luật giáo dục 2010, đến năm 2015 Nghị quyết 77 ra đời, tự chủ đại học chính thức được thực hiện. Đặc biệt Luật 34 và Nghị định 99/2019 hướng dẫn thi hành luật này là pháp lý bản lề của tự chủ đại học.

Song, đâu chỉ có những văn bản pháp quy trên! Tự chủ đại học còn chịu ảnh hưởng của Luật tài sản công, Luật đầu tư công, Luật ngân sách nhà nước, Luật công chức - viên chức, Luật lao động...

Vụ kỷ luật Hiệu trưởng đại học tự chủ Tôn Đức Thắng là ví dụ điển hình của chồng chéo luật. Câu hỏi được ĐBQH Lê Thanh Vân đặt ra: “Việc cách chức như vậy có đúng với thẩm quyền quy định của Liên đoàn lao động theo quy định tại khoản 1 Điều 20 Luật Giáo dục đại học hay không”?

Nếu căn cứ theo quy định tự chủ đại học, “ghế” ông Hiệu trưởng phải do Hội đồng trường quyết định. Vậy, cơ quan chủ quản là Tổng Liên đoàn Lao động có vai trò gì trong quản lý, sử dụng con người?

Lổ hổng xảy ra khi ông Hiệu trưởng Tôn Đức Thắng bị kỷ luật trong bối cảnh Hội đồng trường hết nhiệm kỳ. Thậm chí việc kỷ luật còn phải tham vấn ý kiến Bộ Nội vụ như ĐBQH Diệu Thúy thông tin tại Quốc hội.

Kỷ luật người lao động là động thái bình thường, song tại trường Tôn Đức Thắng đã gây ra nhiều tranh cãi. Nguồn cội của việc này là do chồng chéo giữa các bộ Luật.

Điều trớ trêu hơn trong sự việc này là người ta còn tranh luận “sử dụng bộ Luật này đúng hoặc bộ Luật kia chưa đúng”. Đã là luật thì có thể áp dụng trong mọi trường hợp. Giả sử nếu không áp dụng được luật Lao động hoặc Luật viên chức để kỷ luật thì hóa ra hai luật này nên bỏ chương mục về xử lý kỷ luật?

Đó là do Hội đồng trường, trong tự chủ đại học, Hội đồng này được giao quyền rất lớn từ cơ quan chủ quản. Nhưng rất nhiều Hội đồng trường chưa phát huy hết chức năng được giao.

Thiết chế này hoặc là vẫn đang hoạt động như một bộ máy quản lý mở rộng của Hiệu trưởng hoặc là một tổ chức tư vấn cho hiệu trưởng. Như TS Mai Văn Tỉnh (chuyên viên cao cấp từ Bộ GD&ĐT) dẫn lại Hội đồng trường giống như “hồn Trương Ba, da hàng thịt”.

Vụ kỷ luật Hiệu trưởng đại học Tôn Đức Thắng cho thấy sự rối rắm về quản lý

Vụ kỷ luật Hiệu trưởng đại học Tôn Đức Thắng cho thấy sự rối rắm về quản lý

Một sự việc cụ thể - không thể quản lý được nếu như có quá nhiều điều luật ràng buộc nó. Một mặt khiến cho thiết chế ấy không thể cựa quậy, đặc biệt là với các đại học tự chủ - cần sự tự quyết. Mặt khác, khi xảy ra sự cố lại đùn đẩy trách nhiệm.

Trước đây đã từng có chuyện 1 chiếc lạp xưởng có tới 7 bộ, ngành cùng quản lý, quy phạm. Thế mà lạp xưởng không đảm bảo chất lượng, nhập lậu vẫn ngang nhiên tồn tại!

Nói như vậy có nghĩa, đằng sau việc đổi mới tư duy là thể chế, luật pháp. Cần có bộ luật riêng đối với tự chủ đại học. Quy phạm rõ ràng hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, phạm vi hoạt động của Hội đồng trường. Dẹp bỏ tình trạng “gọi dạ bảo vâng” từ cơ quan chủ quản, sự bứt phá, “xé rào” tích cực phải được pháp luật bảo vệ.

Mô hình tự chủ làm tăng quyền lực của Hội đồng trường, hạn chế bớt vấn nạn “hành chính hóa học đường”. Song, đã 10 năm thực hiện tự chủ nhưng mới có hơn nửa trong tổng số 240 đại học, học viện và 37 viện nghiên cứu thành lập được Hội đồng trường. Do đâu dẫn đến tình trạng ì ạch này?

Tâm lý chung vẫn là tư duy cũ, không dám dứt ra khỏi “bầu sữa” ngân sách, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng giáo dục đại học, nhiều trường sống dở chết dở. Thực tế nhiều trường công sẽ giải thể từ lâu nếu như không được ngân sách rót về hàng năm.

Mô hình giáo dục bao cấp dựa vào nhà nước giống như tấm chăn ấm không ai muốn rũ bỏ. Nếu tự chủ, các trường phải giải quyết mâu thuẫn giữa “lãnh đạo - quản lý - điều hành” tương đương với 3 chủ thể “Đảng ủy - Hội đồng trường - Ban giám hiệu”.

Cụ thể, Hội đồng trường vẫn đặt dưới chính sách, chủ trương chung do Đảng ủy lãnh đạo. Một lần nữa, Đảng ủy cũng phải thay đổi cách thức tiếp cận, sao cho không quá cứng nhắc, nhưng bản thân Đảng ủy nhà trường cũng chịu sự lãnh đạo của Đảng ủy cấp trên!

Phân tích sơ bộ cho thấy, tự chủ đại học không phải là nhiệm vụ riêng của các đại học, nói đúng hơn bản thân các đại học không thể kham nổi nếu như thiếu sự quyết tâm của cả hệ thống.

Tác giả: TRƯƠNG KHẮC TRÀ
Tin liên quan