Cách trường dân tộc nội trú ứng dụng AI vào giảng dạy

Đổi mới bắt đầu từ nhận thức đội ngũ

Nhiều năm gắn bó với học trò người dân tộc thiểu số, ông Vũ Trung Hoàn – Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Điện Biên nhận định, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng giáo dục và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho các em.

Tuy nhiên với đặc thù của trường nội trú vùng cao có số lượng học sinh lớn, hạ tầng công nghệ còn hạn chế, chuyển đổi số phải có lộ trình bài bản, rõ ràng, phù hợp thực tiễn.

Ông Vũ Trung Hoàn nhấn mạnh, không nên chạy theo công nghệ ngay, mà bắt đầu từ yếu tố con người, trước hết là nhận thức của đội ngũ sư phạm. Nhà trường chú trọng là bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ và đã tiến hành tập huấn để tất cả cán bộ, giáo viên biết cách khai thác AI nhưng không với yêu cầu thầy cô phải sử dụng thật nhiều công cụ.

Ngược lại, khuyến khích chỉ lựa chọn công cụ phù hợp với môn học, bài học và đối tượng học sinh, đồng thời thử nghiệm, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh trước khi ứng dụng vào thực tiễn giảng dạy.

Bên cạnh hoạt động dạy học, công nghệ số còn xuất hiện trong công tác quản lý, số hóa hồ sơ, sổ điểm, học bạ và theo dõi nền nếp sinh hoạt nội trú. Nhờ AI và các công cụ tự động, giáo viên tiết kiệm thời gian cho một số công việc lặp lại để đầu tư cho chuyên môn, nghiên cứu phương pháp giảng dạy.

Từ trí tuệ, kinh nghiệm của người thầy kết hợp với bàn tay công nghệ, nhiều bài giảng trực quan, sinh động ra đời. Kiến thức khó, trừu tượng được cụ thể hóa bằng hình ảnh, video, sơ đồ hay hoạt động tương tác, giúp học sinh dễ hình dung và ghi nhớ kiến thức.

Đáng chú ý, chuyển đổi số tạo điều kiện để cá nhân hóa học tập. Đối với trường dân tộc nội trú, nơi học sinh đến từ nhiều địa bàn và dân tộc, có điều kiện tiếp cận công nghệ và kiến thức nền tảng khác nhau, đây là yếu tố then chốt để thu hẹp khoảng cách.

Dựa kết quả và quá trình làm bài của từng em, nhà giáo kịp thời nhận diện điểm yếu để hỗ trợ phụ đạo, giao nhiệm vụ hoặc cung cấp học liệu phù hợp. Mặt khác, để AI trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích cần đặt dưới sự kiểm soát, kiểm chứng của giáo viên.

“Giáo viên có vai trò mà công nghệ không thể thay thế. Đặc biệt là học sinh dân tộc nội trú, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức, kỹ năng mà còn góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng ý chí, nghị lực và khát vọng vươn lên”, hiệu trưởng Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Điện Biên phân tích.

Học cách sử dụng AI có trách nhiệm

Đứng ở góc độ người quản lý cơ sở giáo dục, ông Vũ Trung Hoàn khẳng định lấy học sinh làm trung tâm chính là chìa khóa để mọi đổi mới trong nhà trường phát huy hiệu quả.

Tại Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Điện Biên, các em được hướng dẫn dùng AI như công cụ hỗ trợ tìm thông tin, giải thích khái niệm khó hoặc gợi góc nhìn cho bài học. Thay vì trình bày kết quả học tập và nghiên cứu theo cách truyền thống, học sinh có thêm các hình thức như video, infographic, sản phẩm số hay mô hình mô phỏng,... để sáng tạo.

Song song với đó, nhà trường còn xây dựng kho học liệu số dùng chung gồm bài giảng điện tử, tài liệu tham khảo, giúp mở rộng không gian và thời gian học tập. Học sinh có thể chủ động truy cập kho học liệu hay nền tảng số để tự học tại ký túc xá hay lúc rảnh rỗi. Nhờ đó, cá nhân có năng lực tốt được mở rộng hiểu biết và những em có lực học yếu hơn có điều kiện ôn tập theo nhịp độ riêng.

“Trên cơ sở học liệu số, nhà trường từng bước vận dụng mô hình lớp học đảo ngược: học sinh chủ động chuẩn bị trước bài học, giờ trên lớp sẽ giảm bớt việc nghe giảng một chiều, tập trung trao đổi, thảo luận, thuyết trình, phản biện và giải quyết vấn đề. Đây là phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực tự học, sự tự tin giao tiếp, hợp tác”, ông Vũ Trung Hoàn giải thích. Không dừng lại ở kiến thức sách vở, nhà trường định hướng công nghệ là cầu nối gắn kết việc học với đời sống thực tiễn và văn hoá dân tộc.

Học sinh được khuyến khích sử dụng công nghệ để tìm hiểu, giới thiệu văn hóa, tiếng nói, trang phục, dân ca, lễ hội, lịch sử và những giá trị đặc sắc của các dân tộc trên địa bàn tỉnh. Như vậy, công nghệ không làm các em xa rời bản sắc, mà ngược lại có thể trở thành phương tiện để hiểu, tự hào hơn và quảng bá văn hóa của quê hương mình.

Song, thực tế chuyển đổi số tại Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Điện Biên vấp phải không ít khó khăn học sinh có nguy cơ lạm dụng AI. Ông Vũ Trung Hoàn trăn trở: “Nếu học sinh sao chép y nguyên câu trả lời của AI mà không tự động não, công nghệ sẽ phản tác dụng. Vì vậy, nhà trường luôn nhấn mạnh nguyên tắc: công nghệ hỗ trợ con người, không thay thế tư duy của con người. Giáo viên cần nhắc nhở các em phải cẩn thận kiểm chứng thông tin, đồng thời thiết kế nhiệm vụ học tập có tính mở, yêu cầu học sinh phải suy nghĩ, tìm tòi, thực hành và tạo ra sản phẩm của riêng mình”.

Kiên trì thực hiện lộ trình chuyển đổi số là cách Trường Phổ thông DTNT THPT cụ thể hóa mục tiêu nâng bước con em dân tộc thiểu số vùng cao. mỗi thế hệ học sinh khi rời mái trường không chỉ có tri thức, mà quan trọng hơn là được trang bị kỹ năng số, tinh thần tự học, tự chủ và tự cường để tự tin cạnh tranh và hội nhập trong kỷ nguyên mới.