Sản phẩm làng nghề trước cơ hội và thách thức từ thị trường xuất khẩu
Sản phẩm làng nghề Hà Nội đứng trước cơ hội xuất khẩu.
Theo ông Hoàng Minh Lâm, Giám đốc Trung tâm Khuyến công Hà Nội, Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 308 làng nghề được công nhận là làng nghề truyền thống. Trong số đó, nhiều sản phẩm làng nghề Hà Nội đã tạo được dấu ấn trên thị trường như mây tre đan Phú Vinh, sơn mài Hạ Thái, khảm trai Chuôn Ngọ, thêu Quất Động, quạt Chàng Sơn, nón Chuông… Với lợi thế về tay nghề, nguyên liệu tự nhiên và giá trị văn hóa, sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội có nhiều cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế, nhất là khi nhu cầu đối với sản phẩm thủ công, thân thiện với môi trường ngày càng được quan tâm. Thực tế, nhiều cơ sở sản xuất đã từng bước đưa sản phẩm ra thị trường nước ngoài.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Hồng Vũ, chủ hộ kinh doanh Phạm Hồng Vũ tại xã Hồng Vân (Hà Nội) cho biết, sản phẩm của cơ sở đã được xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản và Thái Lan. Cùng với những cơ sở đã tiếp cận thành công thị trường nước ngoài, không ít doanh nghiệp làng nghề đang gặp khó khăn khi các yêu cầu về sản xuất xanh ngày càng khắt khe.
Theo bà Nguyễn Thị Lương, Giám đốc Công ty TNHH Mây tre đan xuất khẩu Hiền Lương (Hà Nội), sản phẩm của doanh nghiệp đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, Mỹ và châu Âu. Tuy nhiên, thời gian gần đây, doanh nghiệp mất nhiều cơ hội xuất khẩu do chưa đáp ứng được yêu cầu về chứng chỉ xanh từ khách hàng nước ngoài. Có những khách hàng chủ động tìm đến doanh nghiệp, trao đổi về mẫu mã, giá cả và điều kiện hợp tác. Tuy nhiên, khi kiểm tra hồ sơ, chứng chỉ liên quan, do doanh nghiệp chưa đáp ứng được nên đối tác không tiếp tục đặt hàng. “Những khách hàng không yêu cầu các chứng chỉ này thì doanh nghiệp vẫn có thể làm, nhưng số lượng đơn hàng đã giảm nhiều. Trước đây, có thời điểm làm khoảng 10 container hàng, còn hiện nay có khi cả năm chỉ được vài container”, bà Nguyễn Thị Lương chia sẻ.
Câu chuyện của doanh nghiệp cho thấy, lợi thế về tay nghề, nguyên liệu tự nhiên và mẫu mã độc đáo chưa đủ để sản phẩm làng nghề duy trì sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Để tiếp cận những khách hàng lớn, doanh nghiệp còn phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và các tiêu chuẩn môi trường.
Theo định hướng khuyến công Hà Nội, thời gian tới, thành phố tiếp tục tăng cường kết nối giữa phát triển làng nghề với xúc tiến thương mại.
Chuyển đổi xanh để nâng cao sức cạnh tranh
Việt Nam đã tham gia nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, trong đó có FTA Việt Nam - EU (EVFTA) và Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Bên cạnh các cam kết mở cửa thị trường, những FTA này còn đề cập đến các vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trường, lao động và phát triển bền vững. Đồng thời, doanh nghiệp xuất khẩu phải thích ứng với hệ thống tiêu chuẩn, quy định riêng của từng thị trường và yêu cầu từ đối tác nhập khẩu.
TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập - VCCI, cho biết các FTA thế hệ mới không chỉ bao gồm những cam kết thương mại truyền thống mà còn có các nội dung về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và phát triển bền vững. Tạii thị trường EU, các tiêu chuẩn xanh có phạm vi rộng, liên quan đến kinh tế tuần hoàn, thiết kế sinh thái, chống phá rừng, rác thải, tái chế và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.
Đặc biệt, theo các chuyên gia, đối với sản phẩm thủ công mỹ nghệ, doanh nghiệp cần quan tâm hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, sử dụng hóa chất, quản lý chất thải và khả năng truy xuất nguồn gốc. Tùy từng mặt hàng, thị trường và yêu cầu của nhà nhập khẩu, doanh nghiệp cần xác định rõ những tiêu chuẩn phải đáp ứng.
Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, nhận định sản xuất xanh đang trở thành xu hướng toàn cầu và là yêu cầu đối với doanh nghiệp muốn duy trì khả năng cạnh tranh. “Chuyển đổi sang sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc, là mệnh lệnh của thị trường. Nếu không có sự chuẩn bị, doanh nghiệp sẽ đứng trước nguy cơ mất cơ hội tiếp cận thị trường”, bà Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh.
Đối với các cơ sở làng nghề, các chuyên gia cho rằng, chuyển đổi xanh cần bắt đầu từ những việc cụ thể như kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đổi mới máy móc, cải tiến quy trình sản xuất, quản lý chất thải, nâng cao chất lượng sản phẩm và hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, phần lớn cơ sở làng nghề có quy mô nhỏ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ chính sách khuyến công, xúc tiến thương mại và chuyển giao công nghệ có vai trò quan trọng.
Phát biểu tại Hội nghị Khuyến công các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc lần thứ XX năm 2026, ông Hoàng Minh Lâm, Giám đốc Trung tâm Khuyến công Hà Nội, cho biết thành phố đang tập trung hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Chương trình khuyến công thành phố Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030, được phê duyệt tại Quyết định số 6069/QĐ-UBND ngày 7/12/2025, xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp nông thôn phát triển bền vững.
Riêng năm 2026, Hà Nội triển khai hỗ trợ 10 lượt cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến; tổ chức 27 lớp tập huấn về quản trị doanh nghiệp, thiết kế mẫu, xuất nhập khẩu, bán hàng và các kỹ năng liên quan cho trên 2.000 lượt cán bộ quản lý doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn. Thành phố cũng hỗ trợ 40 lượt doanh nghiệp, cơ sở sản xuất thiết kế mẫu mã, bao bì sản phẩm; đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ quốc tế tại Nhật Bản, Hồng Kông (Trung Quốc) và Thái Lan. Những hoạt động này góp phần giúp cơ sở làng nghề đổi mới sản xuất, nâng cao chất lượng, tiếp cận đối tác và từng bước thích ứng với yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Theo định hướng khuyến công Hà Nội, thời gian tới, thành phố tiếp tục ưu tiên những nội dung hỗ trợ sát nhu cầu thực tế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tăng cường kết nối giữa phát triển làng nghề với xúc tiến thương mại.
