Những ngày cuối tháng 3, chúng tôi có dịp trở lại xã Tuần Giáo (tỉnh Điện Biên) – vùng đất đang dần khẳng định vị thế là “thủ phủ” mắc ca của địa phương. Không chỉ dừng lại ở việc phát triển vùng nguyên liệu, Tuần Giáo đang từng bước nâng tầm giá trị nông sản thông qua chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), mở hướng đi bền vững trong phát triển kinh tế nông thôn.
Theo Chủ tịch UBND xã Tuần Giáo Quàng Văn Cương, địa phương hiện có 2.396,3 ha mắc ca, 609,02 ha cà phê và 60,08 ha cây ăn quả các loại. Đặc biệt, xã đã xây dựng được 17 sản phẩm OCOP, trong đó có 15 sản phẩm đạt 3 sao và 2 sản phẩm đạt 4 sao, trở thành một trong những địa phương dẫn đầu tỉnh Điện Biên về số lượng sản phẩm OCOP.
Sản phẩm thịt gác bếp của Hộ kinh doanh Bếp nương Hà Bạc (Tuần Giáo) đạt OCOP 3 sao.
Từ “cây nữ hoàng” đến sinh kế bền vững
Chúng tôi tìm đến bản Giáng thăm mô hình trồng mắc ca của gia đình ông Quàng Văn My. Khu vườn rộng khoảng 4.000 m² của ông không quá lớn, nhưng lại được ví như “mảnh đất ngọt” giúp gia đình thoát nghèo. Ông My chia sẻ, cây mắc ca bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 3-4 năm trồng. Với diện tích hiện có, mỗi năm gia đình ông thu về khoảng 70 triệu đồng, đó là nguồn thu ổn định, giúp cải thiện đáng kể đời sống.
Theo ông My, cây mắc ca đòi hỏi sự chăm sóc tỉ mỉ, người trồng cần đặc biệt chú ý đến chế độ dinh dưỡng để cây phát triển tốt, cho năng suất cao. Giữa những ngày cuối Xuân, vườn mắc ca bắt đầu nở hoa trắng, từng chùm buông dài, báo hiệu một mùa vụ bội thu, đầy kỳ vọng. Hình ảnh ấy không chỉ thể hiện sức sống của cây trồng mà còn là minh chứng cho sự kiên trì, cần mẫn của người nông dân nơi đây.
Nông dân xã Tuần Giáo phấn khởi với những lứa quả mắc ca đầu mùa.
Điểm đáng chú ý trong phát triển mắc ca tại Tuần Giáo là việc hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Toàn bộ sản lượng mắc ca của gia đình ông My được hộ kinh doanh Quàng Thị Thoa tại địa phương thu mua, chế biến và xây dựng thành sản phẩm OCOP.
Bắt đầu hoạt động từ năm 2017, cơ sở kinh doanh Quàng Thị Thoa đã phát triển nhiều sản phẩm như mắc ca sấy tách kẽ, nhân mắc ca sấy, vừng mắc ca, rượu mắc ca. Trong đó, sản phẩm mắc ca sấy tách kẽ đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao.
Hiện mỗi tháng, cơ sở tiêu thụ khoảng 5 tạ sản phẩm, cung cấp cho nhiều thị trường như Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Thái Nguyên, thậm chí có gian hàng tại TP. Hồ Chí Minh. Các sản phẩm cũng thường xuyên tham gia hội chợ trong và ngoài tỉnh, góp phần mở rộng kênh tiêu thụ và quảng bá thương hiệu.
Hộ kinh doanh Quàng Thị Thoa (xã Tuần Giáo) với nhiều sản phẩm phong phú từ mắc ca.
Không dừng lại ở đó, gia đình chị Thoa còn sở hữu khoảng 5 ha mắc ca và liên kết với khoảng 10 hộ dân trong xã để thu mua nguyên liệu. Mô hình này không chỉ đảm bảo đầu ra ổn định mà còn tạo việc làm cho lao động địa phương. Trong thời gian tới, cơ sở dự kiến phát triển thêm các sản phẩm OCOP như nhân mắc ca sấy và rượu mắc ca, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng.
Định hướng phát triển bền vững, nâng cao giá trị
Có thể thấy, từ một vùng trồng nguyên liệu, Tuần Giáo đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng sản xuất hàng hóa, gắn với xây dựng thương hiệu và chuỗi giá trị. Sự kết hợp giữa lợi thế tự nhiên, nỗ lực của người dân và sự hỗ trợ từ chính quyền đã tạo nên nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế nông thôn.
Song song với mắc ca, Tuần Giáo còn phát triển nhiều sản phẩm OCOP khác mang đậm bản sắc địa phương như thịt lợn gác bếp, xôi nếp… Những sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mà còn góp phần gìn giữ hương vị truyền thống của đồng bào dân tộc Thái.
Hộ kinh doanh Bếp nương Hà Bạc đã xây dựng được 3 sản phẩm OCOP gồm trâu gác bếp, lạp sườn gác bếp và thịt lợn đầu rồng. Chị Lò Thị Phương, chủ hộ kinh doanh chia sẻ: “Thời gian tới chúng tôi xây dựng thêm các sản phẩm như xôi nếp kim cương được làm hoàn toàn từ gạo nếp nương địa phương. Để đảm bảo chất lượng, các sản phẩm đều phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, có nguồn gốc rõ ràng và quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ. Đây cũng là yếu tố then chốt giúp sản phẩm OCOP tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng”.
Nhờ sự hỗ trợ của Sở Công Thương tỉnh Điện Biên, các sản phẩm OCOP của hộ kinh doanh Bếp nương Hà Bạc đã được tham gia Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026.
Chia sẻ từ các chủ thể OCOP cho thấy, sự đồng hành của chính quyền địa phương và các sở, ngành, đặc biệt là Sở Công Thương đóng vai trò rất quan trọng. Từ hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu đến xúc tiến thương mại, các hoạt động này đã giúp sản phẩm địa phương từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Đáng chú ý, chứng nhận OCOP được xem như “tem bảo chứng” về chất lượng, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi lựa chọn sản phẩm.
Không chỉ dừng lại ở những kết quả hiện tại, xã Tuần Giáo đặt ra mục tiêu tiếp tục phát triển mạnh các sản phẩm OCOP trong thời gian tới. Đến hết năm 2026, địa phương dự kiến hoàn thiện và phát triển nhiều sản phẩm chế biến từ nông sản thế mạnh như: Mắc ca tẩm mật ong, bánh hạt dinh dưỡng, nhân mắc ca sấy, sữa hạt mắc ca, dầu mắc ca, mứt gừng, rượu mắc ca, xôi nếp…
Mục tiêu cụ thể là có thêm ít nhất 3 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, qua đó nâng cao vị thế của nông sản địa phương trên thị trường.
Sản phẩm OCOP cà phê Hồng Kỳ tại Tuần Giáo được nhiều người ưa chộng.
Trao đổi về định hướng chung, Ông Vũ Hồng Sơn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Điện Biên cho biết: “Với các sản phẩm OCOP đã được công nhận, tỉnh sẽ tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng. Đồng thời, chú trọng cải tiến mẫu mã, bao bì, nhãn mác phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng hiện đại. Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa quy trình sản xuất gắn với yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Đây là yếu tố then chốt để sản phẩm OCOP có thể chinh phục những thị trường khó tính hơn”.
Thời gian tới, Sở Công Thương tỉnh Điện Biên tiếp tục tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại, tạo điều kiện cho các chủ thể OCOP tham gia hội chợ, kết nối cung – cầu, mở rộng hệ thống phân phối. Đặc biệt, khuyến khích các cơ sở nghiên cứu, phát triển sản phẩm mới, đẩy mạnh chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị kinh tế.
