Đổi mới đánh giá học sinh, hướng tới chất lượng thực chất

Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư số 89/2026/TT-BGD&ĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định đánh giá học sinh tiểu học (ban hành kèm theo Thông tư số 27/2020/TT-BGD&ĐT ngày 4/9/2020 và Quy định về đánh giá học sinh THCS, học sinh THPT (ban hành kèm theo Thông tư số 22/2021/TT-BGD&ĐT ngày 20/7/2021) của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT (Thông tư 89).

Trao đổi về những điểm đáng chú ý của Thông tư, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT), nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tính khách quan, công bằng, thực chất trong đánh giá học sinh; đồng thời khẳng định việc đổi mới phải hướng tới cải thiện chất lượng dạy và học, không tạo thêm áp lực không cần thiết.

Kiểm tra, đánh giá trên diện rộng để thêm căn cứ quản lý, nâng chất lượng giáo dục

- Theo Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, Sở GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học được lựa chọn, áp dụng ở những khối lớp nhất định. Theo ông, việc kiểm tra, đánh giá được thực hiện trên quy mô rộng xuất phát từ yêu cầu nào?

Ông Thái Văn Tài: Kiểm tra, đánh giá được thực hiện trên quy mô rộng xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý giáo dục, bảo đảm kết quả đánh giá học sinh ngày càng khách quan, công bằng và phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy và học.

Theo Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT, Sở GD&ĐT chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học được lựa chọn, áp dụng ở những khối lớp nhất định. Cụ thể, việc kiểm tra được thực hiện vào cuối học kỳ I và cuối năm học đối với học sinh lớp 5; cuối học kỳ I và cuối học kỳ II đối với học sinh lớp 9 và lớp 12. Đây là việc tổ chức kiểm tra định kỳ theo quy định, không phải tổ chức thêm một kỳ thi mới cho học sinh.

Khi có đề kiểm tra chung, ngành Giáo dục có thêm căn cứ để phân tích, đối chiếu kết quả giữa các cơ sở giáo dục; nhận diện những mặt mạnh, hạn chế và những vấn đề cần quan tâm trong quá trình thực hiện chương trình. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể chỉ đạo sát hơn; nhà trường và giáo viên có thêm thông tin để điều chỉnh hoạt động dạy học, hỗ trợ học sinh phù hợp với năng lực và mức độ tiến bộ của từng em.

Đặc biệt, Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt ra yêu cầu tăng cường tính trung thực, khách quan, công bằng và thực chất trong học tập, kiểm tra, đánh giá và thi cử. Muốn quản lý chất lượng thực chất thì cần có thông tin đủ tin cậy, có cơ chế đối chiếu, giám sát và kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường; đồng thời khắc phục bệnh thành tích và ngăn chặn việc can thiệp trái quy định làm sai lệch kết quả học tập.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng kết quả kiểm tra chung không phải là căn cứ duy nhất để xếp hạng nhà trường, đánh giá giáo viên hay kết luận về năng lực của một học sinh. Kết quả phải được xem xét trong bối cảnh cụ thể, kết hợp với các hình thức đánh giá khác và được sử dụng đúng mục đích.

Quan điểm của Bộ là tổ chức kiểm tra, đánh giá trên diện rộng để có thêm căn cứ quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục; không chạy theo điểm số, không tạo thêm áp lực không cần thiết và không để thành tích làm sai lệch mục tiêu giáo dục.

Kiểm tra trên máy tính: triển khai từng bước, có điều kiện, bảo đảm quyền lợi của học sinh

- Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT cho phép tổ chức kiểm tra định kỳ trên máy tính đối với cấp THCS và THPT khi đáp ứng các điều kiện cần thiết. Ông có thể cho biết, lộ trình thực hiện kiểm tra, đánh giá trên máy tính sẽ được triển khai như thế nào?

Ông Thái Văn Tài: Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá là xu hướng cần thiết, giúp nâng cao tính khách quan, minh bạch, đồng thời tạo điều kiện để lưu trữ, phân tích và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, đây là quá trình cần được triển khai từng bước, có điều kiện và có phương án bảo đảm quyền lợi của học sinh.

Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT đã quy định việc tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ trên máy tính đối với cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông khi nhà trường đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm kiểm tra, đánh giá và vận hành theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT. Nhà trường phải thông báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra cũng như các yêu cầu kỹ thuật.

Đối với lộ trình triển khai, Chỉ thị số 37/CT-TTg yêu cầu xây dựng lộ trình cụ thể, hướng dẫn từng bước thực hiện kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện; đồng thời hướng dẫn các Sở Giáo dục và Đào tạo, cơ sở giáo dục phổ thông xây dựng, khai thác ngân hàng câu hỏi, tăng cường kiểm soát chất lượng đề và bảo mật. Như vậy, chủ trương là chuyển đổi có lộ trình, không triển khai đồng loạt bằng mọi giá và không đặt mục tiêu chuyển sang kiểm tra trên máy tính nhanh hơn khả năng đáp ứng thực tế của các địa phương, nhà trường.

Để thực hiện hiệu quả, cần tập trung vào một số việc: rà soát điều kiện hạ tầng và thiết bị; chuẩn bị phần mềm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn thông tin; xây dựng ngân hàng câu hỏi có chất lượng, bám sát yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông; tập huấn đội ngũ; tổ chức triển khai phù hợp với điều kiện từng cơ sở giáo dục và có cơ chế giám sát, đánh giá trong quá trình thực hiện.

Một yêu cầu rất quan trọng là phải bảo đảm công bằng và quyền lợi của học sinh. Theo quy định, bài làm và kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy khi đáp ứng các yêu cầu về tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và khả năng truy xuất. Nhà trường phải có phương án dự phòng; nếu sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến kết quả làm bài, phải tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức trên giấy trong thời hạn quy định. Học sinh khuyết tật cũng phải được điều chỉnh hợp lý để có cơ hội tham gia bình đẳng.

Chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá không đơn thuần là thay giấy bằng máy tính. Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng đề kiểm tra, bảo đảm tính khách quan, minh bạch, an toàn và sử dụng dữ liệu đúng mục đích để cải thiện chất lượng dạy học. Bộ sẽ triển khai theo lộ trình phù hợp, trên cơ sở điều kiện thực tế và hướng dẫn cụ thể, bảo đảm học sinh được thụ hưởng những lợi ích của chuyển đổi số.

Đánh giá thực chất, không chạy theo điểm số

- Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT được ban hành trong bối cảnh ngành Giáo dục đặt yêu cầu cao về “kết quả thực chất”. Quy định mới sẽ góp phần khắc phục tình trạng “làm đẹp điểm số”, nâng kết quả học tập như thế nào; cần lưu ý gì trong quá trình tổ chức thực hiện?

Ông Thái Văn Tài: Có thể khẳng định, việc tăng cường tính khách quan, công bằng và thực chất trong kiểm tra, đánh giá là một trong những yêu cầu quan trọng của đổi mới giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng rằng mục tiêu của Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT không chỉ là khắc phục tình trạng “làm đẹp điểm số”, mà rộng hơn là nâng cao chất lượng quản lý, bảo đảm kết quả đánh giá phản ánh đúng mức độ đạt được của học sinh và hỗ trợ quá trình dạy học.

Trong thực tế, nếu kết quả đánh giá không phản ánh đúng năng lực, sự tiến bộ và mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của học sinh thì việc phát hiện những nội dung các em còn hạn chế, điều chỉnh phương pháp dạy học và hỗ trợ học sinh sẽ gặp khó khăn. Kết quả thiếu khách quan cũng có thể ảnh hưởng đến sự công bằng giữa học sinh, giữa các cơ sở giáo dục và làm giảm niềm tin của xã hội đối với chất lượng giáo dục.

Vì vậy, việc tổ chức kiểm tra định kỳ chung đối với một số môn học, khối lớp được lựa chọn sẽ tạo thêm căn cứ để đối chiếu, phân tích kết quả; qua đó giúp cơ quan quản lý và nhà trường nhận diện những dấu hiệu cần xem xét, nhưng không mặc nhiên coi chênh lệch kết quả là bằng chứng của việc nâng điểm hay vi phạm. Mọi dấu hiệu bất thường cần được xác minh khách quan, dựa trên dữ liệu và quy trình kiểm tra phù hợp.

Đặc biệt, Chỉ thị số 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá phục vụ thi đua, khen thưởng theo hướng không tạo áp lực về thành tích; không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân. Chỉ thị cũng nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập hoặc che giấu vi phạm để đạt thành tích.

Tôi cho rằng, muốn khắc phục bệnh thành tích thì không thể chỉ trông chờ vào một đề kiểm tra chung hay một giải pháp kỹ thuật. Cần thực hiện đồng bộ: đổi mới cách dạy và học; nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu; minh bạch quy trình, kết quả; sử dụng dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường; đồng thời xử lý nghiêm những hành vi cố tình làm sai lệch kết quả.

Cũng cần nhấn mạnh rằng đánh giá thực chất không có nghĩa là chỉ chú trọng điểm số hay tăng mức độ khó của bài kiểm tra. Đánh giá phải giúp học sinh biết mình đã đạt được gì, còn hạn chế ở đâu và cần tiếp tục cố gắng như thế nào. Những học sinh còn khó khăn phải được hỗ trợ để tiến bộ, chứ không phải bị gắn nhãn hoặc so sánh máy móc với các bạn.

- Xin cảm ơn ông!