Giáo dục đại học - nền tảng nhân lực, công nghệ của an ninh năng lượng

Ngày 22/7, Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp cùng Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam tổ chức tọa đàm “An ninh năng lượng - trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống” nhằm nhận diện các nguy cơ, thách thức và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng.

Đào tạo tinh hoa để giải những bài toán lớn của ngành năng lượng

GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, nhấn mạnh: An ninh năng lượng không chỉ tác động trực tiếp đến an ninh con người mà còn gắn chặt với an ninh kinh tế, an ninh mạng và an ninh quốc gia. Những mối liên hệ ngày càng phức tạp giữa các lĩnh vực này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và dựa trên quản trị rủi ro.

Kỳ vọng lớn nhất của tọa đàm là làm rõ các nguy cơ trước mắt và lâu dài đối với an ninh năng lượng Việt Nam, qua đó đề xuất các giải pháp và chiến lược quản trị rủi ro phục vụ các cơ quan quản lý, tập đoàn, tổng công ty và các đơn vị trong ngành năng lượng.

Nói về vai trò của giáo dục và đào tạo trong bài toán về an ninh năng lượng, PGS.TS Hoàng Đình Phi nhấn mạnh, nền tảng của phát triển kinh tế bền vững phải phát triển từ giáo dục đại học.

Theo đó, trong chiến lược phát triển giáo dục đại học Việt Nam 10 năm tới, cần xác định giáo dục đại học là nền tảng quan trọng để đào tạo các thế hệ kỹ sư, chuyên gia, kỹ thuật viên, nhà quản trị và lãnh đạo, qua đó đáp ứng yêu cầu thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước, trong đó có Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71.

Khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của xây dựng các đại học tinh hoa, PGS.TS Hoàng Đình Phi cho rằng, giáo dục bậc cao, từ đại học đến thạc sĩ, tiến sĩ, có vai trò đào tạo nhân tài, tinh hoa để phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trên cơ sở đó, các tập đoàn, doanh nghiệp mới có được năng lực khoa học, công nghệ và chiến lược để chuyển hóa các yếu tố đầu vào thành sản phẩm, dịch vụ có khả năng cạnh tranh trên thị trường, qua đó đóng góp vào bảo đảm an ninh năng lượng.

“Giáo dục và đào tạo phải là nền tảng để phát triển khoa học, công nghệ. Trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thì mới có thể phát triển kinh tế. Gốc của vấn đề vẫn là giáo dục đại học. Giáo dục đại học là chốt chặn quan trọng nhất”, PGS.TS Hoàng Đình Phi nhấn mạnh.

Gắn với bài toán an ninh năng lượng, PGS.TS Hoàng Đình Phi cho rằng Việt Nam bắt buộc phải đào tạo được đội ngũ lãnh đạo, nhà quản trị, kỹ sư và chuyên gia có chất lượng cao. Nếu không có các trường đại học tinh hoa và đội ngũ nhân tài thì không thể phát triển ngành năng lượng, cũng như bảo đảm an ninh năng lượng.

“Đây là lĩnh vực đòi hỏi đào tạo tinh hoa, tài năng chứ không phải đào tạo đại trà. Đồng thời, phải kết hợp rất chặt chẽ giữa đào tạo đỉnh cao với nghiên cứu khoa học đỉnh cao”, ông nhấn mạnh.

Theo PGS.TS Hoàng Đình Phi, đào tạo và nghiên cứu phải gắn với các phòng thí nghiệm, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Hiện nay, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp vẫn đang hoạt động tương đối tách rời. Vì vậy, cần đưa các viện nghiên cứu về các trường đại học, đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để tổ chức đào tạo và nghiên cứu.

Kết nối đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu phát triển công nghệ

Cũng khẳng định vai trò của yếu tố con người, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho rằng, bài toán về tăng trưởng, phát triển bền vững và an ninh phi truyền thống, trong đó có an ninh năng lượng, doanh nghiệp cũng như các bên liên quan đều cần nguồn nhân lực chất lượng

Từ thực tế tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, ông Mai Tuấn Đạt cho biết người Việt Nam có khả năng học hỏi rất nhanh. Trong thời gian ngắn, đội ngũ người Việt đã thay thế hơn 170 chuyên gia nước ngoài và làm chủ công nghệ vận hành nhà máy. Ông cho rằng đây là kết quả mà không nhiều nhà máy lọc dầu trên thế giới có thể đạt được trong khoảng thời gian tương tự.

“Một trong những chỉ số khiến BSR tự hào là thành tích về an toàn. Trong hơn 10 năm qua, nhà máy vận hành đảm bảo an toàn tuyệt đối. Chỉ số thứ hai là hiệu suất khai thác công suất khả dụng của nhà máy. Tính trung bình năm, hiệu suất này hiện đạt khoảng trên 120% so với công suất thiết kế.

Để đạt được những kết quả đó, chắc chắn hệ thống quản trị phải được thiết lập tốt. Công tác đào tạo, huấn luyện để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong vận hành và hoạt động thương mại cũng phải được triển khai hiệu quả. Bên cạnh năng lực quản trị, năng lực của đội ngũ ở tầng thực thi cũng đóng vai trò rất quan trọng”, ông Mai Tuấn Đạt cho hay.

Từ thực tiễn, ông Mai Tuấn Đạt bày tỏ mong muốn các cơ sở giáo dục đại học liên tục cập nhật chương trình đào tạo, tăng cường gắn kết thực chất với doanh nghiệp.

Đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, công suất của một nhà máy không thể tăng mãi. Doanh nghiệp sẽ phải mở rộng quy mô tài sản và đầu tư vào những lĩnh vực mới. Việc lựa chọn hướng đi, lĩnh vực và công nghệ đầu tư đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, hiệu quả giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu.

Ông Mai Tuấn Đạt cho biết, tại đơn vị ông đang phụ trách, chỉ trong một tuần, doanh nghiệp đã ký thỏa thuận hợp tác với hai trường đại học để giải quyết các bài toán về công nghệ chiến lược, trong đó có các hướng phát triển tại Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất.

Một hướng là phát triển lĩnh vực chế biến sinh học, từ các nguyên liệu như sắn, ngô, mía để sản xuất cồn. Hướng thứ hai là nâng cấp cồn thành những sản phẩm có giá trị cao hơn.

“Doanh nghiệp không thể tự có sẵn trong tay những giải pháp công nghệ đó. Nếu đi mua công nghệ, chi phí sẽ lớn, thời gian kéo dài và khó bắt kịp yêu cầu tăng trưởng, chưa nói đến yêu cầu phát triển.