Quốc tế hóa giáo dục đại học dịch chuyển sang chiều sâu

Cùng tạo giá trị

Thay vì chỉ lắng nghe chuyên gia trình bày về giáo dục STEM, các nhóm học viên phải cùng thảo luận, thiết kế dự án, xây dựng học liệu và trình bày sản phẩm trước hội đồng đánh giá. Những sản phẩm được lựa chọn tiếp tục giới thiệu tại không gian trưng bày cuối khóa, mở ra khả năng ứng dụng trong hoạt động đào tạo tại các cơ sở giáo dục.

Đó là cách Chương trình tập huấn giáo viên STEM Trung Quốc - ASEAN năm 2026 được triển khai tại Học viện Khoa học và Công nghệ Nhân văn Quý Dương (Trung Quốc), do Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng phối hợp tổ chức trong khuôn khổ Tuần lễ Hợp tác Giáo dục Trung Quốc - ASEAN. Chương trình nhận được sự hỗ trợ của Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục các nước Đông Nam Á (SEAMEO), Trung tâm Trung Quốc - ASEAN và Ban Thư ký Tuần lễ Hợp tác Giáo dục Trung Quốc - ASEAN.

Gần 50 cán bộ, giảng viên đến từ nhiều cơ sở giáo dục của Việt Nam và Thái Lan đã tham gia chương trình cùng đội ngũ chuyên gia Trung Quốc và quốc tế. Điểm đáng chú ý là sau quá trình học tập, người tham dự phải xây dựng các giáo án, học liệu hoặc dự án STEM để trình bày, đánh giá và hoàn thiện. Những sản phẩm này không chỉ ghi nhận kết quả của khóa tập huấn mà còn có khả năng được ứng dụng trong hoạt động đào tạo tại các cơ sở giáo dục.

Không chỉ diễn ra trong lớp học, chương trình còn đưa học viên tiếp cận các không gian thực tiễn như Trung tâm Dữ liệu lớn Quý An, công trình kỹ thuật và môi trường thực tế ảo. Những trải nghiệm này giúp giảng viên nhìn nhận STEM không chỉ là tri thức công nghệ, mà còn là phương thức kết nối kiến thức với các vấn đề của đời sống. Việc lồng ghép các hoạt động tìm hiểu văn hóa như cắt giấy, nhuộm thủ công, thêu của người Miêu hay đan tre cũng mở rộng góc nhìn về giáo dục STEM, khi công nghệ có sự gắn kết với con người, văn hóa và bối cảnh xã hội.

Cách tổ chức đó cho thấy một hướng tiếp cận mới trong hợp tác quốc tế, khi tri thức được chuyển hóa thành năng lực thực hành và giải pháp phù hợp với bối cảnh cụ thể. Quan hệ hợp tác giữa hai trường vì vậy cũng được mở rộng thành mạng lưới kết nối các cơ sở đào tạo giáo viên trong khu vực, thay vì chỉ dừng ở phạm vi song phương.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, giá trị của mô hình này nằm ở sự thay đổi trong cách tiếp cận hợp tác. “Nếu chỉ ký kết một biên bản ghi nhớ hoặc tổ chức các hoạt động giao lưu, hợp tác sẽ khó tạo ra tác động lâu dài. Giá trị của hợp tác nằm ở việc các bên cùng tổ chức, giải quyết vấn đề chuyên môn, cùng tạo ra sản phẩm và phát triển năng lực cho đội ngũ”, ông Hiếu chia sẻ.

Câu chuyện từ chương trình đào tạo giáo viên STEM cho thấy yêu cầu mới của quốc tế hóa giáo dục đại học: biến các mối quan hệ hợp tác thành năng lực phát triển của nhà trường. Khi hợp tác tạo ra học liệu, nâng cao năng lực đội ngũ, thúc đẩy nghiên cứu và mở rộng cơ hội học tập cho sinh viên, đó là lúc hội nhập quốc tế không còn dừng ở việc mở rộng mạng lưới mà trở thành động lực nâng cao chất lượng đào tạo.

Đồng thiết kế thay vì sao chép mô hình

Sự chuyển dịch của quốc tế hóa giáo dục đại học không chỉ nằm ở việc thay đổi cách thức hợp tác, mà còn ở cách các trường tiếp nhận và phát triển những giá trị từ bên ngoài.

Bà Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế - Bộ GD&ĐT nhấn mạnh, quốc tế hóa giáo dục đại học cần chuyển dịch mạnh mẽ từ chiều rộng sang chiều sâu tức là chuyển từ việc ký kết các biên bản ghi nhớ mang tính hình thức sang triển khai thực chất, hợp tác bình đẳng và cùng kiến tạo giá trị cho người học thay vì sao chép rập khuôn mô hình nước ngoài.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu, mỗi hoạt động hợp tác quốc tế trước hết cần trả lời được câu hỏi: hợp tác để giải quyết vấn đề gì, phục vụ nhóm người học nào và đóng góp như thế nào cho chiến lược phát triển của nhà trường. Khi mục tiêu hợp tác được xác định rõ, việc tiếp nhận kinh nghiệm quốc tế sẽ tránh được tình trạng chạy theo xu hướng hoặc sao chép những mô hình đang được xem là thành công ở nơi khác.

"Mỗi hệ thống giáo dục có những đặc điểm riêng về thể chế, văn hóa, nguồn lực, đội ngũ và người học. Một chương trình đào tạo hiệu quả ở nước ngoài có thể là nguồn tham khảo quan trọng, nhưng để phát huy giá trị tại Việt Nam cần được nghiên cứu, thử nghiệm và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh cụ thể. Vì vậy, cần chuyển từ tư duy nhập khẩu mô hình sang đồng thiết kế. Các trường đại học Việt Nam không chỉ tiếp nhận kinh nghiệm quốc tế mà cần tham gia với tư cách một đối tác có năng lực đóng góp tri thức, kinh nghiệm và những giải pháp của mình", PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu chia sẻ.

Theo ông Hiếu, Việt Nam không chỉ có nhu cầu học hỏi về công nghệ, quản trị hay phương pháp đào tạo, mà cũng có những giá trị riêng để chia sẻ với cộng đồng học thuật quốc tế, như kinh nghiệm đào tạo giáo viên, nghiên cứu giáo dục, giáo dục đa văn hóa, phát triển cộng đồng và thích ứng với những thay đổi nhanh của xã hội.

Để quá trình hợp tác diễn ra bình đẳng, theo kinh nghiệm từ Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, các trường đại học cần chú trọng phát triển năng lực quốc tế của đội ngũ giảng viên. Ngoài ngoại ngữ, giảng viên cần có khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa, tham gia các nhóm nghiên cứu quốc tế, xây dựng học phần chung, công bố khoa học và triển khai các dự án hợp tác.

Cùng với năng lực của đội ngũ là yêu cầu hoàn thiện cơ chế trong nhà trường. Việc ghi nhận hoạt động hợp tác quốc tế trong đánh giá chuyên môn, hỗ trợ nghiên cứu, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, công nhận tín chỉ và bố trí nguồn lực phù hợp sẽ giúp những sáng kiến hợp tác không chỉ dừng ở nỗ lực cá nhân mà trở thành năng lực phát triển lâu dài của cơ sở giáo dục.

Giá trị lan tỏa từ hợp tác quốc tế

Người học chính là thước đo rõ nhất của hiệu quả quốc tế hóa giáo dục đại học. Khi các hoạt động hợp tác được chuyển hóa thành chương trình đào tạo, môi trường trải nghiệm và cơ hội phát triển nghề nghiệp, giá trị của hội nhập quốc tế được thể hiện trong chính hành trình học tập của sinh viên.

Ở những chương trình đào tạo gắn với chuẩn nghề nghiệp quốc tế, sự thay đổi này được thể hiện rõ khi sinh viên có cơ hội tiếp cận những yêu cầu mới của thị trường lao động ngay trong quá trình học tập. PGS.TS Đặng Hữu Mẫn, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng, cho biết, mỗi thỏa thuận hợp tác mà nhà trường triển khai đều hướng tới một hoạt động cụ thể, tạo giá trị trực tiếp cho người học và nâng cao chất lượng chương trình đào tạo.

Thay vì chỉ tham khảo chương trình của các trường đối tác, nhà trường lựa chọn tích hợp những chuẩn nghề nghiệp quốc tế vào quá trình đào tạo. Sinh viên ngành kiểm toán được tiếp cận nội dung của chứng chỉ ACCA, sinh viên kế toán học theo định hướng của chứng chỉ ICAEW, trong khi sinh viên ngoại thương và logistics được đào tạo gắn với chuẩn FIATA. Cách tiếp cận này giúp người học không chỉ hoàn thành chương trình đại học mà còn có nền tảng tiếp tục phát triển năng lực nghề nghiệp trong môi trường quốc tế.

Ở nhiều ngành đào tạo, sự tham gia của đối tác quốc tế và doanh nghiệp cũng được đưa vào sâu hơn trong quá trình xây dựng chương trình. Các chương trình trao đổi sinh viên với Đại học Trung văn Hồng Kông (Trung Quốc), liên kết cấp đơn bằng - song bằng với Đại học Coventry (Anh), Đại học Khoa học Kỹ thuật Minh Chí (Đài Loan, Trung Quốc) mở thêm cơ hội tiếp cận môi trường học tập quốc tế cho sinh viên.

Trong khi đó, với những ngành gắn với nhu cầu thị trường lao động, doanh nghiệp trở thành một phần quan trọng của quá trình đào tạo. Mô hình lớp Marriott trong lĩnh vực du lịch - khách sạn đưa chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy, giúp sinh viên tiếp cận môi trường vận hành thực tế của ngành dịch vụ quốc tế ngay trong quá trình học tập. Ở các lĩnh vực như khoa học dữ liệu, hệ thống thông tin quản lý hay FinTech, doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng học phần, cung cấp dữ liệu, bài toán thực tế và hướng dẫn sinh viên giải quyết các vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

Đội ngũ giảng viên Việt Nam ngày càng chủ động tham gia hoạt động học thuật quốc tế. Không chỉ tiếp nhận kinh nghiệm đào tạo từ đối tác, giảng viên các trường đại học trong nước đang từng bước tham gia giảng dạy, nghiên cứu và chia sẻ tri thức tại những cơ sở giáo dục nước ngoài.

Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng có khoảng 10 giảng viên từng được các trường đại học nước ngoài mời thỉnh giảng hoặc đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh cùng các giáo sư quốc tế. Trong đó, PGS.TS Phan Hoàng Nam, Phó Trưởng khoa Xây dựng cầu đường, được Đại học Roma 3 (Italia) mời giảng dạy chương trình tiến sĩ tại các lĩnh vực Kỹ thuật Xây dựng, Khoa học Máy tính và Công nghệ Hàng không với học phần về ứng dụng mô hình học máy và mô hình ứng xử trong dự đoán đáp ứng, xác suất phá hoại của kết cấu.

Hoạt động thỉnh giảng quốc tế của giảng viên Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cũng gia tăng trong những năm gần đây, đặc biệt ở lĩnh vực khoa học cơ bản. Những trải nghiệm này giúp đội ngũ giảng viên mở rộng môi trường học thuật, tiếp cận các phương pháp nghiên cứu, giảng dạy mới và đưa những kinh nghiệm phù hợp trở lại phục vụ hoạt động đào tạo trong nước.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hiếu, giảng viên Việt Nam được mời tham gia giảng dạy, nghiên cứu và trao đổi học thuật tại các trường đại học nước ngoài cho thấy năng lực chuyên môn của đội ngũ đang được cộng đồng học thuật quốc tế ghi nhận. Đây cũng là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về vai trò của các trường đại học Việt Nam trong quá trình hội nhập.

“Quốc tế hóa khi đó không còn là quá trình một chiều. Tri thức quốc tế được tiếp nhận có chọn lọc vào Việt Nam, đồng thời những kinh nghiệm, giá trị giáo dục và năng lực nghiên cứu của Việt Nam cũng được chia sẻ với cộng đồng học thuật quốc tế”, ông Hiếu nhận định.

Khi giảng viên tham gia kiến tạo tri thức cùng các đối tác quốc tế, tác động của hợp tác không chỉ dừng ở phạm vi một chương trình đào tạo hay dự án nghiên cứu, mà góp phần hình thành năng lực học thuật mới cho chính nhà trường. Đây cũng là nền tảng để các trường đại học Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới giáo dục khu vực và thế giới.