 |
| Các học viên tay nắm tay trong điệu xòe đoàn kết. |
Giữ nhịp văn nghệ ở những bản làng
Với đồng bào các dân tộc ở Mường Pồn (Điện Biên), những lời ca, điệu múa truyền thống không chỉ góp vui trong ngày hội. Đó còn là ký ức văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, gắn với đời sống tinh thần của mỗi bản làng.
Thế nhưng, giữa những đổi thay của cuộc sống, việc duy trì các đội văn nghệ quần chúng không phải lúc nào cũng thuận lợi. Người biết hát, biết múa có thể không ít, nhưng để tập hợp thành viên, lựa chọn tiết mục, tổ chức tập luyện và hướng dẫn lớp trẻ lại cần những kỹ năng riêng.
Từ thực tế ấy, UBND xã Mường Pồn tổ chức lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng dàn dựng, biểu diễn và quản lý hoạt động cho các đội văn nghệ quần chúng, diễn ra từ ngày 28/9 đến 2/10/2026.
Lớp học quy tụ 60 học viên là đội trưởng, đội phó và những hạt nhân văn nghệ đến từ 5 bản: Huổi Nhả, Mường Mươn, Púng Giắt, Bản Lĩnh và Mường Pồn. Họ đến lớp không chỉ bằng niềm yêu thích văn nghệ mà còn mang theo mong muốn góp sức gìn giữ những giá trị văn hóa của cộng đồng.
Học viên của lớp bồi dưỡng chăm chú nghe giảng.
Dưới sự hướng dẫn của giảng viên Trung tâm Văn hóa - Thể thao tỉnh Điện Biên, học viên được tìm hiểu cách lựa chọn, biên tập và dàn dựng tiết mục hát, múa, hòa tấu nhạc cụ dân tộc; phương pháp sưu tầm, bảo tồn dân ca, dân vũ. Những kỹ năng tổ chức, quản lý đội văn nghệ, sử dụng và bảo quản thiết bị âm thanh, đạo cụ biểu diễn cũng được đưa vào chương trình.
Điểm đáng chú ý là lớp học không chỉ giúp học viên nâng cao kỹ năng biểu diễn. Từ cách bố trí đội hình, phối hợp giữa các thành viên đến lựa chọn tiết mục phù hợp với không gian sinh hoạt cộng đồng, mỗi nội dung đều gắn với những công việc mà các đội văn nghệ thường gặp ở bản.
Với chị Lò Thị Thư, điều có ý nghĩa nhất là được tiếp cận những kỹ năng có thể áp dụng ngay vào việc tập luyện cùng các thành viên.
“Trước đây, chúng tôi tham gia văn nghệ chủ yếu bằng kinh nghiệm. Qua lớp bồi dưỡng, tôi hiểu thêm cách lựa chọn tiết mục, sắp xếp đội hình và phối hợp khi biểu diễn. Có thêm kiến thức, mình cũng tự tin hơn khi cùng mọi người tổ chức tập luyện ở bản”, chị Thư chia sẻ.
Những kiến thức ấy đặc biệt cần thiết với các đội văn nghệ quần chúng, nơi thành viên chủ yếu tham gia bằng tinh thần tự nguyện, còn điều kiện sân khấu, thiết bị và địa điểm tập luyện tùy thuộc thực tế từng bản.
Trong năm ngày tập huấn, học viên được kết hợp học lý thuyết với thực hành. Tại chương trình bế mạc ngày 2/10 ở Nhà văn hóa bản Mường Mươn, các đội giao lưu, biểu diễn những tiết mục đã luyện tập trong khóa học.
Đó không chỉ là dịp thể hiện kỹ năng vừa tiếp nhận mà còn giúp học viên trao đổi kinh nghiệm, rèn khả năng phối hợp khi tổ chức một chương trình văn nghệ.
Các học viên cảm thấy rất vui và tự hào khi những điệu múa truyền thống của dân tộc mình được quan tâm gìn giữ, truyền dạy.
Để lời ca, điệu múa có người tiếp nối
Điều khiến nhiều người trăn trở không chỉ là một tiết mục có được biểu diễn thành công hay không, mà là sau những ngày hội, lời ca, điệu múa ấy có tiếp tục được gìn giữ, có người trẻ nào muốn học và nối tiếp.
Ở bản Púng Giắt, ông Lò Văn An – Trưởng bản bày tỏ niềm vui khi những điệu múa truyền thống của đồng bào được quan tâm tổ chức truyền dạy.
“Chúng tôi rất vui và tự hào khi những điệu múa truyền thống của dân tộc mình được quan tâm gìn giữ, truyền dạy. Điều tôi trăn trở là nếu không có người tiếp nối, những giá trị văn hóa của cha ông sẽ dần mai một, thậm chí bị lãng quên. Tôi mong sau lớp học, các học viên tích lũy được kiến thức, kinh nghiệm để hướng dẫn lớp trẻ, giúp những điệu múa ấy tiếp tục được lưu truyền trong cộng đồng”, ông An chia sẻ.
Nỗi lo của người trưởng bản cũng là câu chuyện đặt ra đối với hoạt động bảo tồn văn hóa ở cơ sở. Một điệu múa có thể được nhiều người biết đến qua những dịp lễ hội, nhưng muốn tồn tại bền lâu, nó cần được thực hành thường xuyên và truyền lại cho thế hệ sau.
Bởi vậy, vai trò của các hạt nhân văn nghệ không dừng ở việc tham gia biểu diễn. Họ còn là những người tập hợp thành viên, duy trì sinh hoạt đội, khuyến khích người dân cùng học hát, học múa và chia sẻ kinh nghiệm cho người mới.
Nếu chị Lò Thị Thư coi những kỹ năng tổ chức, dàn dựng là hành trang thiết thực để duy trì hoạt động đội văn nghệ, thì với chị Lý Thị Duyên, điều đáng quý hơn cả là cơ hội đưa kiến thức đã học trở lại bản làng, khơi dậy tình yêu văn hóa truyền thống trong thế hệ trẻ.
“Tôi mong những điệu múa, lời ca của dân tộc mình không chỉ được biểu diễn trong các dịp lễ hội mà còn được lớp trẻ biết đến, yêu thích. Sau lớp học, tôi muốn tiếp tục rèn luyện, chia sẻ những kiến thức đã tiếp thu với bà con, nhất là các bạn trẻ, để cùng gìn giữ văn hóa truyền thống. Tôi cũng mong tỉnh và xã tiếp tục quan tâm, mở thêm những lớp bồi dưỡng như thế này để nhiều người dân có cơ hội học tập. Khi ngày càng có thêm người biết biểu diễn và truyền dạy, những giá trị văn hóa của cha ông sẽ có thêm cơ hội được gìn giữ lâu dài”, chị Duyên chia sẻ.
Phụ nữ Thái cùng chiếc khăn Piêu truyền thống hòa vào lời ca, điệu múa.
Mong muốn của chị Duyên gợi mở một yêu cầu đối với công tác bảo tồn văn hóa ở cơ sở: bên cạnh việc bồi dưỡng những hạt nhân nòng cốt, cần từng bước mở rộng cơ hội học tập, thực hành cho người dân. Bởi một điệu múa truyền thống chỉ có thể tiếp tục sống trong cộng đồng khi có người yêu thích, người thực hành và những thế hệ sẵn sàng tiếp nối.
Theo định hướng của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Pồn, sau khóa học, các đội văn nghệ cần duy trì tập luyện, quan tâm sưu tầm những tiết mục truyền thống, vận động đoàn viên, thanh niên và người dân tham gia các hoạt động văn hóa tại bản.
Tuy nhiên, khả năng truyền dạy không hình thành chỉ sau một khóa học. Nó cần được bồi đắp qua quá trình thực hành, sự chủ động của từng học viên và việc duy trì sinh hoạt văn nghệ thường xuyên.
Lớp tập huấn thuộc nội dung phát triển nguồn nhân lực văn hóa của Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035. Việc bồi dưỡng lực lượng nòng cốt góp phần tạo nền tảng nâng cao chất lượng hoạt động văn nghệ quần chúng, đồng thời hỗ trợ gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc ở Mường Pồn.
Từ 60 học viên của 5 bản, những kiến thức về tổ chức, biểu diễn và bảo tồn dân ca, dân vũ có thêm cơ hội lan tỏa. Song hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc vào những buổi tập sau khóa học, vào sự kiên trì của người hướng dẫn và tinh thần học hỏi của thế hệ trẻ.
Bởi văn hóa chỉ thật sự được gìn giữ bền vững khi không dừng lại ở ký ức của người đi trước, mà trở thành niềm tự hào và trách nhiệm của những người tiếp nối.
