Nhiều góp ý hoàn thiện dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử

Góp ý về thuật toán, giao diện và thủ tục hành chính

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với thực tiễn. Tại Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) tổ chức sáng 10/3, nhiều doanh nghiệp công nghệ và nền tảng lớn đã đưa ra hàng loạt đề xuất nhằm bảo đảm tính khả thi của quy định, đồng thời duy trì môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

Đại diện các nền tảng thương mại điện tử lớn như Shopee, TikTok, Lazada cùng nhiều doanh nghiệp logistics, công nghệ đã nêu nhiều góp ý cụ thể đối với các điều khoản của dự thảo nghị định.

Đại diện nền tảng thương mại điện tử Shopee cho rằng, một số quy định cần được điều chỉnh theo hướng thống nhất và linh hoạt hơn để thuận lợi cho quá trình thực thi. Theo vị đại diện, Shopee đặc biệt quan tâm đến quy định công khai thông tin trên nền tảng. Đại diện Shopee cho rằng, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn đối với các nền tảng hoạt động chủ yếu trên thiết bị di động.

“Giao diện trên thiết bị di động có nhiều khác biệt so với giao diện trên máy tính. Nếu áp dụng hoàn toàn giống nhau thì có thể phát sinh những điểm chưa phù hợp về mặt kỹ thuật cũng như trải nghiệm người dùng”, đại diện Shopee nêu ý kiến.

Liên quan đến quy định về thuật toán tại Điều 18 của dự thảo về việc yêu cầu nền tảng phải thiết lập cơ chế cho phép người dùng lựa chọn bật hoặc tắt các tính năng liên quan đến thuật toán hiển thị hàng hóa, đại diện Shopee cho rằng thuật toán không đơn thuần là một “tính năng” có thể bật hoặc tắt mà chính là lõi vận hành của nền tảng, thậm chí là bí quyết kinh doanh. Vì vậy, nếu buộc phải thiết lập cơ chế cho phép người dùng lựa chọn bật hoặc tắt toàn bộ hệ thống thuật toán thì trên thực tế sẽ rất khó triển khai.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng góp ý đối với quy định liên quan đến cơ chế thanh toán. Theo dự thảo, trong trường hợp nền tảng giữ tiền của người bán trong giao dịch, thì hợp đồng dịch vụ phải được chứng thực bởi tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử. Shopee cho rằng yêu cầu này có thể làm phát sinh thêm chi phí vận hành không cần thiết.

Trong thực tế, các nền tảng thương mại điện tử hiện nay đều đã triển khai cơ chế giữ tiền tạm thời để bảo vệ người mua, tức là tiền chỉ được chuyển cho người bán sau khi việc giao nhận hàng hóa hoàn tất. “Cơ chế này đã được triển khai khá hiệu quả với chi phí vận hành tương đối thấp”, đại diện Shopee cho biết, đồng thời đề xuất cân nhắc bỏ yêu cầu bắt buộc chứng thực hợp đồng điện tử hoặc có hướng dẫn linh hoạt hơn.

Một nội dung khác được Shopee đề cập là quy định về thủ tục hành chính khi thay đổi điều khoản hoạt động của nền tảng. Theo dự thảo, mỗi lần thay đổi đều phải thông báo với cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, doanh nghiệp cho rằng hoạt động thương mại điện tử biến động rất nhanh, các nền tảng thường xuyên điều chỉnh giao diện hoặc quy trình vận hành.

Nếu mỗi thay đổi nhỏ đều phải thực hiện thủ tục riêng biệt thì sẽ tạo ra khối lượng thủ tục hành chính lớn cho doanh nghiệp. Vì vậy, Shopee đề xuất có thể phân loại các thay đổi, những thay đổi lớn cần thông báo cụ thể, còn những thay đổi mang tính kỹ thuật có thể được tổng hợp báo cáo định kỳ.

Quan điểm tương tự cũng được đại diện Tiktok Shop chia sẻ khi đề cập đến quy định liên quan đến thuật toán. Theo vị đại diện, thuật toán là một hệ thống kỹ thuật phức tạp, không phải chỉ là một yếu tố đơn lẻ có thể mô tả đơn giản.

“Việc yêu cầu các nền tảng mô tả chi tiết cách thức vận hành của thuật toán là gần như không khả thi và cũng có thể liên quan đến bí mật công nghệ. Do đó, thay vì tập trung vào việc yêu cầu mô tả thuật toán, quy định nên tập trung làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong quá trình vận hành”, đại diện Tiktok Shop chỉ rõ.

Một nội dung khác TikTok đề cập là quy định về cách hiển thị thông tin trên giao diện ứng dụng. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh và giao diện ngày càng được cá nhân hóa, nếu quy định cứng rằng thông tin phải hiển thị ở một vị trí cụ thể trên màn hình điện thoại, thì có thể làm giảm trải nghiệm người dùng. Vì vậy, doanh nghiệp đề xuất quy định nên hướng tới mục tiêu bảo đảm người dùng tiếp cận được thông tin cần thiết, thay vì quy định quá chi tiết về vị trí hiển thị.

Làm rõ xác thực người bán, chia sẻ dữ liệu và cơ chế báo cáo

Bên cạnh các nền tảng thương mại điện tử lớn, nhiều doanh nghiệp công nghệ và logistics cũng đưa ra các góp ý chi tiết nhằm hoàn thiện dự thảo nghị định.

Đại diện nền tảng thương mại điện tử Lazada tập trung vào quy định về trách nhiệm báo cáo dữ liệu. Theo doanh nghiệp, dự thảo yêu cầu cung cấp nhiều nhóm dữ liệu liên quan đến người bán và người mua, tuy nhiên cần làm rõ mức độ chi tiết của thông tin cần cung cấp vì đây là những dữ liệu nhạy cảm, có thể liên quan đến dữ liệu cá nhân và yếu tố bảo mật.

Một vấn đề khác được Lazada nêu ra là chu kỳ báo cáo. Theo dự thảo, các nền tảng phải thực hiện báo cáo hàng tháng. Tuy nhiên, với quy mô dữ liệu lớn của các sàn thương mại điện tử hiện nay, việc báo cáo hàng tháng sẽ tạo ra khối lượng công việc đáng kể. Vì vậy, doanh nghiệp đề xuất cân nhắc điều chỉnh chu kỳ báo cáo theo quý hoặc 6 tháng/lần.

Liên quan đến quy định xác thực danh tính người bán, Lazada cho rằng, việc tích hợp với hệ thống định danh điện tử là hoàn toàn khả thi đối với các tài khoản mới. Tuy nhiên, đối với số lượng lớn tài khoản người bán hiện hữu trên nền tảng, cần có lộ trình phù hợp để triển khai dần.

Trong khi đó, đại diện Viettel Post cho rằng, dự thảo cần làm rõ hơn các tiêu chí khi nền tảng hợp tác với các đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán và logistics. Theo doanh nghiệp này, các tiêu chí nên bảo đảm nguyên tắc công bằng, bình đẳng giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ, đồng thời có các yêu cầu tối thiểu về quy mô, địa điểm phục vụ, đơn giá và yếu tố kỹ thuật.

Viettel Post cũng đề xuất bổ sung quy định khẳng định quyền của người bán trong việc quyết định hàng hóa, giá bán, chương trình khuyến mại và lựa chọn đơn vị logistics hoặc phương thức thanh toán. Theo doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử chỉ đóng vai trò trung gian kết nối, còn các điều khoản giao dịch nên thuộc quyền thỏa thuận giữa người mua và người bán.

Nhiều doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử khác cũng đặt câu hỏi liên quan đến quy định xác thực danh tính điện tử của người bán và việc kết nối với hệ thống định danh quốc gia VNeID, đặc biệt đối với các đối tượng là cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài chưa được tích hợp trong hệ thống.

Phản hồi các ý kiến tại hội thảo, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng, mục tiêu của việc xác thực người bán là nhằm tăng cường tính minh bạch của thị trường và bảo vệ người tiêu dùng.

"Khi hệ thống kỹ thuật được thiết lập và kết nối, việc xác thực danh tính có thể được triển khai tương đối nhanh chóng, đặc biệt đối với người bán trong nước thông qua hệ thống định danh điện tử quốc gia", ông Hoàng Ninh nhấn mạnh.

Đối với đề xuất giảm tần suất báo cáo, cơ quan quản lý cho rằng việc báo cáo định kỳ là cần thiết, để nắm bắt diễn biến thị trường và xây dựng chính sách kịp thời. Nếu chu kỳ báo cáo kéo dài 3 - 6 tháng hoặc hơn, nhiều thông tin có thể mất tính thời sự, ảnh hưởng đến khả năng điều hành chính sách.

Liên quan đến câu hỏi về việc xác thực danh tính người bán, ông Hoàng Ninh khẳng định, việc xác thực người bán không nhằm tạo thêm rào cản, mà là để loại bỏ những đối tượng vi phạm, bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh. 

Theo Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Hoàng Ninh, quan điểm của cơ quan quản lý khi xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật là bảo đảm quy định có tính khả thi, đi vào cuộc sống, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp thương mại điện tử tại Việt Nam phát triển bền vững.