Đẩy mạnh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tạo động lực cho tăng trưởng

Đồng bộ các giải pháp để hoàn thành kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công.

Giải ngân là nhiệm vụ chính trị trọng tâm

Bước vào năm 2026, Chính phủ tiếp tục xác định giải ngân vốn đầu tư công là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, có ý nghĩa then chốt đối với phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Chỉ trong tháng 1, hàng loạt hội nghị, phiên họp quan trọng đã được tổ chức như: Hội nghị toàn quốc thúc đẩy giải ngân lần thứ 4 tổ chức ngày 9/1/2026; phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1; phiên họp lần thứ 23 Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải. Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026; Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 12/CĐ-TTg ngày 8/2/2026 về điều hành chính sách tiền tệ, tài khóa và thúc đẩy đầu tư công…

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công trong 2 tháng đầu năm 2026 là 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tính đến hết tháng 2/2026, cả nước có 6 bộ, cơ quan và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân ở mức bình quân chung cả nước. Một số đơn vị được nêu tên là Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, VKSND Tối cao, Bộ Công an. Cùng với đó là các địa phương như: Điện Biên, Lai Châu, Hải Phòng, Lạng Sơn, TP HCM, Hà Nội, Thái Nguyên... Tuy nhiên, vẫn có tới 29 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước. Đáng chú ý, 25 bộ, cơ quan trung ương gần như chưa phát sinh giải ngân hoặc chỉ đạt dưới 1% kế hoạch.

Cũng theo đánh giá, tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công trong 2 tháng đầu năm thường ở mức thấp do các chủ đầu tư chủ yếu tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, phân bổ kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án và tiếp tục thi công các dự án chuyển tiếp. Bên cạnh đó, kỳ nghỉ Tết năm 2026 diễn ra muộn hơn so với năm 2025 phần nào ảnh hưởng đến tiến độ thi công của các nhà thầu. Vì vậy, khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều dẫn tới tỉ lệ giải ngân chung còn thấp.

Nỗ lực giải ngân vốn đầu tư công

Theo Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công phải được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của cả hệ thống. Người đứng đầu bộ, ngành, địa phương cần trực tiếp chỉ đạo, xây dựng kế hoạch giải ngân theo tháng, quý cho từng dự án, phân công lãnh đạo theo dõi tiến độ và lấy kết quả giải ngân làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thi đua năm 2026. Đồng thời, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng cũng tiếp tục được xác định là “nút thắt” then chốt cần tháo gỡ. Do đó, các địa phương phải chủ động bàn giao mặt bằng sạch đúng tiến độ, tăng cường tuyên truyền, vận động người dân, tránh tình trạng dự án chậm triển khai vì thiếu mặt bằng…

Cùng với đó, các bộ, ngành, địa phương cũng cần chủ động bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng cho các dự án lớn; hoàn thiện tổ chức và nhân sự khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; phát huy vai trò kiểm tra, đôn đốc của các Tổ công tác của Thủ tướng đối với những đơn vị giải ngân chậm. Đồng thời, cần đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành, kiểm soát chặt việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng; khẩn trương nhập dự toán trên TABMIS (Hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc) để bảo đảm điều kiện giải ngân…

Năm 2026 là năm đầu tiên của giai đoạn trung hạn 2026 - 2030, ghi nhận lượng vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay khiến áp lực giải ngân vốn đầu tư công gia tăng. Đồng thời, đây cũng là năm chuyển tiếp về thể chế, nhiều văn bản pháp luật mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 dẫn tới việc triển khai các cơ chế, chính sách mới có thể phát sinh những khó khăn, vướng mắc nhất định. Do đó, để có tỷ lệ giải ngân cao, các bộ, ngành, địa phương đã có quyết tâm rồi thì cần phải quyết tâm hơn nữa. Bởi chỉ khi có quyết tâm thì mọi việc mới “trôi”, từ đó dòng vốn mới được đưa nhanh vào nền kinh tế để phát triển.

Để đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công, TS. Nguyễn Quốc Việt - Giảng viên Trường ĐH Kinh tế (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng, cần bắt đầu từ khâu thiết kế và quy hoạch dự án, trong đó phải xác định rõ trách nhiệm giải trình ngay từ giai đoạn phê duyệt chủ trương đầu tư. Ngược lại, nếu chậm trễ, nguồn lực nhà nước không chỉ bị lãng phí mà còn làm mất đi cơ hội phát triển, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.

Cũng theo TS. Nguyễn Quốc Việt, quản trị đầu tư công cần dựa trên nguyên tắc khoa học và hiệu quả, trong đó khu vực kinh tế nhà nước đóng vai trò nền tảng và dẫn dắt. Cùng với đó, cần tăng quyền chủ động cho các chủ đầu tư và nhà thầu, cho phép họ linh hoạt quyết định một số hạng mục trong phạm vi được phân cấp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai. Các chủ đầu tư khó có thể hoạt động hiệu quả nếu bị ràng buộc trong một khuôn khổ quá chặt và thiếu tính linh hoạt. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về đầu tư công và đấu thầu hiện đã có nhiều cải tiến theo hướng thuận lợi hơn cho triển khai dự án…