Khơi thông nguồn lực tài sản công cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Khai thác hiệu quả tài sản công sẽ góp phần tạo động lực cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nhằm tạo hành lang pháp lý cho các cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý, sử dụng tài sản công một cách hiệu quả, công khai, minh bạch, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 186/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công. Nghị định đã dành nhiều quy định cụ thể về việc khai thác tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, trong đó làm rõ danh mục tài sản được khai thác, nguyên tắc, hình thức, thẩm quyền, trình tự, thủ tục khai thác cũng như việc quản lý, sử dụng nguồn thu từ khai thác tài sản công.

Một trong những điểm đáng chú ý đó là phòng thí nghiệm, thiết bị thí nghiệm cùng các máy móc, thiết bị và tài sản khác phục vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của cơ quan, đơn vị được xác định là một trong những loại tài sản công được phép đưa vào khai thác, qua đó góp phần phát huy hiệu quả đầu tư của Nhà nước và phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của khoa học, công nghệ.

Quy định rõ ràng việc khai thác tài sản công tại cơ quan nhà nước

Đối với việc khai thác phòng thí nghiệm, thiết bị thí nghiệm và các tài sản phục vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo tại cơ quan nhà nước, Nghị định số 186/2025/NĐ-CP quy định rõ các nguyên tắc thực hiện. Theo đó, việc khai thác không được làm ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của cơ quan; không vi phạm các điều cấm của pháp luật; bảo đảm công khai, minh bạch, an ninh, an toàn; tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật có liên quan. Đồng thời, việc khai thác không được làm thay đổi kết cấu, kiến trúc, nguyên trạng của tài sản công, trừ trường hợp đầu tư thêm nhằm nâng cao giá trị sử dụng của tài sản; phần giá trị đầu tư thêm thuộc về cơ quan có tài sản sau khi kết thúc thời hạn khai thác, bảo đảm không làm mất quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản công của Nhà nước.

Thẩm quyền quyết định khai thác thuộc về cơ quan có tài sản công. Hình thức khai thác chủ yếu là cho các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức trực thuộc sử dụng tài sản để thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các cơ quan, tổ chức, đơn vị được sử dụng tài sản có trách nhiệm sử dụng đúng công năng, bảo đảm an ninh, an toàn, không chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho bên khác hoặc sử dụng sai mục đích; đồng thời phải hoàn trả cho cơ quan có tài sản công một khoản chi phí sử dụng chung nhằm bù đắp các chi phí điện, nước, xăng dầu, nhân công và các chi phí trực tiếp liên quan đến quản lý, vận hành tài sản trong thời gian khai thác, không bao gồm chi phí khấu hao tài sản cố định.

Ưu đãi đối với đơn vị sự nghiệp công lập

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, việc khai thác phòng thí nghiệm, thiết bị thí nghiệm và các tài sản phục vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng được quy định chặt chẽ trên cơ sở các nguyên tắc tương tự, bảo đảm không ảnh hưởng đến chức năng, nhiệm vụ của đơn vị; tuân thủ pháp luật; bảo đảm công khai, minh bạch, an ninh, an toàn; không làm thay đổi hiện trạng tài sản công và không làm mất quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của đơn vị.

Về hình thức khai thác, đơn vị sự nghiệp công lập được phép cho các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị sử dụng tài sản để thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thẩm quyền quyết định khai thác trong trường hợp này thuộc về đơn vị sự nghiệp công lập có tài sản.

Bên cạnh đó, đơn vị sự nghiệp công lập cũng được phép cho tổ chức, cá nhân khác sử dụng tài sản công để thực hiện nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thẩm quyền quyết định khai thác được phân định cụ thể: Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định hoặc phân cấp thẩm quyền đối với các đơn vị thuộc phạm vi quản lý; riêng các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên, được quyền quyết định khai thác tài sản công tại đơn vị mình.

Việc lựa chọn tổ chức, cá nhân thực hiện quyền khai thác tài sản được thực hiện thông qua đấu thầu hoặc đấu giá theo quy định của pháp luật. Trường hợp đấu giá không thành, người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập có tài sản công được quyết định tiếp tục đấu giá, tổ chức lựa chọn nhà thầu hoặc tự khai thác. Giá khởi điểm đấu giá, giá gói thầu do người đứng đầu đơn vị quyết định theo quy định của pháp luật về đấu thầu; giá thực hiện quyền khai thác là giá trúng đấu giá hoặc trúng thầu.

Tổ chức, cá nhân thực hiện quyền khai thác được thu tiền dịch vụ theo mức giá do Nhà nước quy định đối với các dịch vụ thuộc diện Nhà nước định giá, hoặc quyết định mức thu bảo đảm bù đắp đủ chi phí và có tích lũy hợp lý đối với các dịch vụ không thuộc diện Nhà nước định giá.

Một điểm mới đáng chú ý tại Nghị định số 186/2025/NĐ-CP là quy định ưu đãi đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và môi trường khi sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết. Theo khoản 2 Điều 51, các đơn vị này không phải nộp khoản tiền tối thiểu bằng 2% doanh thu thu được từ hoạt động kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết, ngoài các khoản thuế, phí, lệ phí theo quy định.

Theo Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), quy định này thể hiện rõ chủ trương ưu tiên nguồn lực cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để các đơn vị sự nghiệp công lập chủ động khai thác hợp pháp, hiệu quả tài sản công, đồng thời bảo toàn và tăng cường nguồn lực để tái đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cải thiện phúc lợi xã hội.