Bảo đảm nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện là một nhiệm vụ trọng tâm trong chuẩn bị cung ứng điện năm 2027. Với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), kế hoạch được xây dựng từ cân đối sản xuất trong nước, nhập khẩu đến pha trộn, dự trữ và vận chuyển, gắn với nhu cầu huy động thực tế của từng nhà máy.
Ưu tiên khoảng 56% lượng than cho 6 tháng đầu năm 2027
Theo thông tin từ Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO), cơ quan này đã xây dựng 4 phương án vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2027. Việc huy động nguồn điện được tính toán gắn với yêu cầu giữ nước tại các hồ thủy điện, chuẩn bị cho mùa khô được dự báo có nhiều khó khăn. Các nhà máy nhiệt điện tiếp tục phải chuẩn bị khả năng huy động cao, do vậy bảo đảm đủ than cho sản xuất điện là nhiệm vụ trọng tâm trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh năm 2027 của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV). Theo dự kiến, Tập đoàn sẽ cung cấp cho các nhà máy nhiệt điện khoảng 50,6 triệu tấn than, gồm khoảng 42,0 triệu tấn than antraxit/bán antraxit và 8,6 triệu tấn than bitum/á bitum nhập khẩu.
Hệ thống tiếp nhận than tại cảng 1 của Công ty Nhiệt điện Duyên Hải phục vụ cung cấp nhiên liệu cho các tổ máy vận hành.
Trong đó, khối lượng than antraxit/bán antraxit tương đương mức dự kiến thực hiện năm 2026, khoảng 42,0 triệu tấn. Đối với than bitum/á bitum nhập khẩu, TKV dự kiến cấp trực tiếp khoảng 5,1 triệu tấn cho Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 4 và khoảng 3,5 triệu tấn cho Nhà máy nhiệt điện Duyên Hải 3. Khối lượng này tăng mạnh so với mức dự kiến thực hiện khoảng 1,4 triệu tấn năm 2026, chủ yếu do năm 2026 là năm đầu tiên TKV cung cấp loại than này cho hai nhà máy, với thời điểm bắt đầu cấp than cho Duyên Hải 3 từ tháng 7/2026 và Vĩnh Tân 4 từ tháng 10/2026.
Kế hoạch cung cấp than năm 2027 sẽ được điều chỉnh sau khi kịch bản vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2027 được phê duyệt, phù hợp với nhu cầu sử dụng than, mức huy động phát điện thực tế và khả năng tiếp nhận của từng nhà máy. Đây là cơ sở để TKV chủ động cân đối nguồn cung, tổ chức sản xuất và giao nhận, đáp ứng yêu cầu vận hành của hệ thống điện.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đại diện TKV cho biết Tập đoàn xác định mùa khô năm 2027 là giai đoạn trọng điểm, dành ưu tiên cao nhất cho nhiệm vụ bảo đảm than, đáp ứng yêu cầu huy động phát điện tối đa. Khối lượng cung cấp trong 6 tháng, từ tháng 1 đến tháng 6/2027, dự kiến chiếm khoảng 56% khối lượng hợp đồng cả năm, cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với tỷ lệ thực hiện 53,5% trong 6 tháng đầu năm 2026.
Cùng với bố trí tiến độ cung cấp, TKV chú trọng bảo đảm mức tồn kho hợp lý tại các nhà máy ngay từ cuối năm 2026, tạo dự trữ an toàn trước khi bước vào mùa khô năm 2027. Việc chuẩn bị sớm nguồn than và tồn kho là yêu cầu thiết thực để đáp ứng nhu cầu phát điện trong giai đoạn cao điểm.
Đến nay, TKV đã hoàn tất đàm phán và ký kết hợp đồng mua bán than năm 2027 với các nhà máy nhiệt điện, thống nhất nhu cầu, chủng loại, chất lượng than và dự kiến tiến độ giao nhận. Theo đó, tổng khối lượng than antraxit/bán antraxit các nhà máy đề nghị là 42,1 triệu tấn ±5%; than bitum/á bitum là 8,6 triệu tấn ±20%.
Các nội dung đã thống nhất vừa phục vụ nhu cầu sử dụng than và huy động phát điện của các nhà máy, vừa là căn cứ để TKV xây dựng, triển khai kế hoạch sản xuất, kinh doanh ngay từ đầu năm 2027. Trọng tâm là đẩy mạnh khai thác trong nước, chủ động tổ chức nhập khẩu, pha trộn, chế biến và bố trí phương tiện vận chuyển, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ từ chuẩn bị nguồn đến giao nhận than.
Với các hợp đồng đã ký kết, nhiệm vụ đặt ra cho TKV là cụ thể hóa kế hoạch bằng tiến độ cung ứng phù hợp, bảo đảm đầy đủ than cho các nhà máy nhiệt điện, đặc biệt trong những tháng mùa khô năm 2027, góp phần giữ vững an ninh cung ứng điện.
Cân đối than trong nước và than nhập khẩu
Than khai thác trong nước giữ vai trò nền tảng, được ưu tiên cung cấp cho sản xuất điện, theo TKV năm 2027, tổng sản lượng than tiêu thụ của Tập đoàn dự kiến khoảng 57,5 triệu tấn, được cân đối từ 37,5 triệu tấn than sạch sản xuất trong nước và 20,0 triệu tấn than nhập khẩu. Trong cơ cấu nhập khẩu khoảng 11,4 triệu tấn than antraxit/bán antraxit và than nhiệt chất bốc thấp được sử dụng để pha trộn; 8,6 triệu tấn than bitum/á bitum được cấp trực tiếp cho các nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 4 và Duyên Hải 3.
Công tác tiếp nhận và cung ứng nhiên liệu được triển khai chủ động, góp phần bảo đảm vận hành ổn định trong cao điểm mùa khô
Cùng với chủ động nguồn than sản xuất trong nước, TKV tích cực làm việc với các nhà cung cấp than lớn trên thế giới, đa dạng hóa thị trường nhập khẩu từ Indonesia, Úc, Nam Phi, Mozambique… nhằm hạn chế phụ thuộc vào một nguồn cung hoặc một tuyến vận tải. Việc điều hành nhập khẩu gắn với theo dõi sát diễn biến thời tiết, tiến độ giao hàng quốc tế, giá cước vận chuyển, năng lực cảng và kế hoạch huy động điện, qua đó nâng cao khả năng chủ động trong cung ứng.
Bên cạnh đó, TKV tổ chức dự trữ than xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ các đơn vị sản xuất, kho chế biến đến kho, cảng trung chuyển; đồng thời phối hợp cung cấp than để các nhà máy nhiệt điện duy trì tồn kho an toàn. Tập đoàn xây dựng kế hoạch đẩy mạnh sản xuất, nhập khẩu và pha trộn ngay từ cuối năm 2026, đầu năm 2027, bảo đảm nguồn than sẵn sàng giao cho các nhà máy sử dụng trong khoảng 1,5–2 tháng, chưa kể lượng tồn kho theo định mức của từng nhà máy.
Trên cơ sở mức dự trữ và nhu cầu của từng nhà máy, TKV lập kế hoạch vận chuyển theo tuần, tháng và từng chuyến hàng đối với đường biển, đường sông; theo từng lô hàng đối với băng tải, đường bộ và đường sắt. Công tác vận chuyển, xếp dỡ và giao nhận được điều hành phù hợp với vị trí, khoảng cách, khả năng tiếp nhận và rủi ro của từng tuyến, có dự phòng cho tình huống thời tiết bất lợi hoặc nhu cầu tăng đột biến. TKV đồng thời phối hợp chặt chẽ với các nhà máy trong khâu dỡ hàng, giải phóng nhanh phương tiện, duy trì thông suốt chuỗi cung ứng.
Để bảo đảm chất lượng than, TKV đã chỉ đạo các đơn vị xây dựng phương án pha trộn theo từng nhóm nhà máy và chủng loại cung cấp. Chất lượng được kiểm soát từ nguồn đầu vào, kho chứa, quá trình phối trộn, lấy mẫu đến khâu bốc rót; đồng thời tăng cường sàng tuyển, vệ sinh kho và phương tiện vận chuyển nhằm bảo đảm độ đồng đều, hạn chế tạp chất.
Theo đại diện TKV, Tập đoàn đã xây dựng phương án tăng dự trữ than phục vụ các nhà máy nhiệt điện ngay từ cuối năm 2026, đầu năm 2027 thông qua đẩy mạnh sản xuất và tăng cường nhập khẩu. Trường hợp nắng nóng kéo dài, thủy điện thiếu nước hoặc các nguồn điện khác chậm tiến độ, Tập đoàn sẽ kích hoạt phương án tăng cung ứng.
Các giải pháp trọng tâm gồm tăng cường sản xuất trong nước và nhập khẩu để duy trì dự trữ; phối hợp với các nhà máy điều chỉnh lịch giao than theo mức tồn kho và mức độ cấp thiết; tăng pha trộn than trong nước với than nhập khẩu; đẩy nhanh các chuyến hàng nhập khẩu đã ký, ưu tiên lịch cập cảng và huy động tối đa năng lực bốc dỡ.
Dự báo sớm để tăng khả năng ứng phó khi huy động cao
Để bảo đảm than cho sản xuất điện mùa khô năm 2027, theo TKV, doanh nghiệp đứng trước ba thách thức lớn: giá than nhập khẩu dự kiến tăng cao, thời gian nhập khẩu kéo dài và chi phí sản xuất trong nước gia tăng.
Trước hết, áp lực đến từ nguy cơ nguồn cung quốc tế khan hiếm khi Indonesia hạn chế xuất khẩu, nguồn than Nga bị ảnh hưởng bởi điều kiện khai thác và vận chuyển khó khăn trong mùa đông, trong khi các nước tiêu thụ than lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản đẩy mạnh nhập khẩu. Xung đột kéo dài tại Trung Đông và giữa Nga – Ukraine tiếp tục gây sức ép lên giá nhiên liệu, vật tư đầu vào và chi phí vận chuyển. Các tuyến xuất khẩu than Nga qua Biển Đen và biển Azov cũng đối mặt với nguy cơ gián đoạn do xung đột quân sự. Bên cạnh đó, hoạt động nhập khẩu có thể chịu tác động từ chính sách xuất khẩu của nước cung cấp, tình trạng thiếu tàu, tắc nghẽn cảng và thời tiết bất lợi trên biển.
Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại nhập than đảm bảo nhiên liệu cho sản xuất điện
Tiếp theo là biến động giá than nhập khẩu, cước vận tải và tỷ giá tác động trực tiếp đến giá thành than pha trộn cũng như than nhập khẩu cấp trực tiếp cho các nhà máy nhiệt điện. Khi các yếu tố này tăng nhanh nhưng cơ chế điều chỉnh giá chưa theo kịp, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc chủ động ký kết hợp đồng dài hạn.
"Trước những rủi ro đó, TKV tổ chức mua than theo nhiều đợt, kết hợp hợp đồng dài hạn với giao hàng theo lô, đa dạng hóa nhà cung cấp và quy định chặt chẽ về chất lượng, tiến độ, trách nhiệm bồi thường. Đồng thời, Tập đoàn đẩy mạnh số hóa việc theo dõi tồn kho, hành trình tàu và nhu cầu của từng nhà máy, nâng cao khả năng điều hành, chủ động ứng phó với biến động trong chuỗi cung ứng", đại diện TKV chia sẻ.
Để nâng khả năng chủ động, TKV kiến nghị sớm phê duyệt phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2027 và biểu đồ cấp than, với kịch bản phụ tải, thủy văn rõ ràng; duy trì chia sẻ dữ liệu thường xuyên giữa NSMO, đơn vị phát điện và nhà cung cấp.
Tập đoàn đồng thời đề nghị tháo gỡ thủ tục cấp phép khai thác, xem xét theo quy định việc tăng công suất tại các mỏ có điều kiện; xây dựng cơ chế phù hợp cho dự trữ than, nhập khẩu trung và dài hạn, cùng cơ chế giá phản ánh kịp thời các biến động chi phí hợp lý.
Với các nhà máy điện, yêu cầu là đăng ký nhu cầu sát thực tế, thông báo sớm khi thay đổi lớn về huy động, duy trì tồn kho và tiếp nhận than đúng tiến độ. Năng lực kho bãi, cầu cảng, thiết bị dỡ hàng cần được chuẩn bị đồng bộ để nguồn hàng có thể chuyển thành nhiên liệu sẵn sàng sử dụng.
Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Kế hoạch hành động tại Quyết định số 3035/QĐ-BCT, Bộ Công Thương dự kiến tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng Việt Nam năm 2026. Với chủ đề "Năng lượng tự chủ - Nền tảng cho kỷ nguyên tăng trưởng", diễn đàn dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 10/11/2026 nhằm thảo luận các giải pháp chiến lược thúc đẩy tự chủ, bảo đảm an ninh năng lượng cho phát triển đất nước. Cũng tại Diễn đàn, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam sẽ trình bày tham luận: than cho điện trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng.
