Giá dầu biến động mạnh do chiến sự tại Trung Đông

Thị trường phản ứng thận trọng

Khi xung đột Nga - Ukraine diễn ra năm 2022, thị trường năng lượng toàn cầu đã chứng kiến cú sốc lớn. Giá dầu thô tăng khoảng 50% chỉ trong vài tuần, vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi giá xăng tại Mỹ nhanh chóng leo lên gần 5 USD/gallon. Thời điểm đó, khoảng 3 triệu thùng dầu thô/ngày của Nga đứng trước nguy cơ bị loại khỏi thị trường, tạo ra tâm lý lo ngại thiếu hụt nghiêm trọng.

Diễn biến mới nhất liên quan đến tình hình Trung Đông đang đặt ra rủi ro lớn hơn về quy mô nguồn cung bị ảnh hưởng. Khu vực này chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng sản lượng và xuất khẩu dầu toàn cầu. Đặc biệt, lưu lượng vận chuyển qua Strait of Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nơi khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua, đã giảm mạnh trong những ngày gần đây. Theo dữ liệu thị trường, số tàu chở dầu đi qua khu vực này có thời điểm chỉ còn 5 tàu/ngày, so với mức trung bình khoảng 60 tàu/ngày trước đó.

Dù vậy, phản ứng giá dầu hiện tại tương đối khiêm tốn so với năm 2022. Trong phiên đầu tuần, giá dầu tăng khoảng 6%, sau đó tiếp tục tăng thêm 7% trong ngày kế tiếp, đưa giá lên vùng 76 USD/thùng. Giá xăng bán lẻ tại Mỹ tăng thêm 11 cent, lên 3,11 USD/gallon, thấp hơn đáng kể so với đỉnh năm 2022.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là trạng thái cung - cầu hiện nay khác so với giai đoạn hậu đại dịch. Năm 2022, nhu cầu năng lượng toàn cầu phục hồi nhanh khi các nền kinh tế mở cửa trở lại, trong khi nguồn cung chưa kịp điều chỉnh. Ngược lại, thời điểm hiện tại, thị trường đang có lượng dầu dư thừa nhất định.

Nhóm các nước sản xuất lớn trong liên minh OPEC+ đã gia tăng sản lượng trong năm 2025. Việc bổ sung nguồn cung từ các thành viên chủ chốt giúp thị trường có “vùng đệm” nhất định trước các cú sốc bất ngờ. Nhờ vậy, giá dầu chuẩn West Texas Intermediate (WTI) từng duy trì dưới 60 USD/thùng trong thời gian dài trước khi tăng trở lại gần đây.

Giới phân tích cho rằng thị trường hiện vẫn tin tưởng nguồn cung toàn cầu chưa bị gián đoạn trên diện rộng. Các hợp đồng dầu kỳ hạn tăng nhưng chưa xuất hiện tình trạng hoảng loạn mua vào như giai đoạn đầu xung đột Nga - Ukraine. Yếu tố này góp phần giữ biên độ tăng giá ở mức kiểm soát được.

Rủi ro vẫn hiện hữu nếu gián đoạn kéo dài

Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo rủi ro đối với thị trường dầu mỏ vẫn rất lớn nếu tình trạng gián đoạn vận tải hoặc sản xuất tại Trung Đông kéo dài. Không chỉ Iran, một số cơ sở hạ tầng năng lượng tại khu vực này từng hứng chịu tấn công, làm gia tăng lo ngại về khả năng lan rộng ảnh hưởng sang các nhà sản xuất chủ chốt.

Saudi Arabia, quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, cùng Kuwait và Qatar đều nằm trong vùng có thể bị tác động dây chuyền nếu bất ổn leo thang. Nếu sản lượng hoặc hoạt động xuất khẩu của các nước này bị ảnh hưởng, nguồn cung toàn cầu sẽ đối mặt áp lực đáng kể.

Đáng chú ý, khối lượng dầu có nguy cơ bị gián đoạn lần này lớn hơn nhiều so với 3 triệu thùng/ngày của Nga vào đầu năm 2022. Khu vực Trung Đông cung ứng hàng chục triệu thùng dầu mỗi ngày cho thị trường quốc tế. Chỉ cần một phần trong số đó bị trì hoãn hoặc hạn chế vận chuyển cũng đủ tạo cú hích mạnh cho giá.

Tuy nhiên, thị trường hiện vẫn có một số “bộ đệm”. Tồn kho dầu thương mại tại nhiều khu vực duy trì ở mức tương đối. Hoạt động chuyển hướng tàu hàng sang các tuyến thay thế, dù tốn kém hơn, có thể giúp duy trì dòng chảy thương mại ở mức tối thiểu. Ngoài ra, nguồn dầu dự trữ chiến lược của Mỹ vẫn còn quy mô đáng kể, dù đã thấp hơn khoảng 30% so với thời điểm đầu năm 2022 sau đợt xả kỷ lục 180 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR).

Các chuyên gia nhấn mạnh yếu tố quyết định không chỉ là quy mô gián đoạn mà còn là thời gian kéo dài. Nếu căng thẳng chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, giá dầu có thể ổn định trở lại nhờ nguồn cung bổ sung từ các nhà sản xuất lớn. Ngược lại, nếu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz tiếp tục đình trệ, thị trường có thể đối mặt áp lực tăng giá mạnh hơn.

Ở thời điểm hiện tại, mức giá quanh 75 - 80 USD/thùng phản ánh tâm lý thận trọng nhưng chưa hoảng loạn. So với cú sốc năm 2022, thị trường dầu mỏ đang vận hành trong điều kiện cân bằng hơn, với nguồn cung dồi dào hơn và nhu cầu tăng trưởng ổn định thay vì bùng nổ.

Diễn biến giá trong những tuần tới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào mức độ duy trì dòng chảy dầu qua các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz, cũng như khả năng các nhà sản xuất lớn điều chỉnh sản lượng để bù đắp thiếu hụt. Trong ngắn hạn, giá dầu đã tăng đáng kể nhưng chưa lặp lại kịch bản leo thang đột biến như giai đoạn đầu cuộc chiến tại Ukraine.