Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường, thậm chí len lỏi vào bếp ăn tập thể và trường học ở Thủ đô không chỉ gây bức xúc dư luận, mà còn đặt ra yêu cầu cấp bách phải nhìn thẳng, nói rõ và hành động quyết liệt hơn trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm. Chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội về việc giám sát ngay vấn đề an toàn thực phẩm trong năm 2026 không đơn thuần là một phản ứng chính sách, mà là một mệnh lệnh về kỷ cương, trách nhiệm và niềm tin.
Lỗ hổng kiểm soát và trách nhiệm thực thi khi “lá chắn” bị vô hiệu hóa
Không khó để nhận ra, an toàn thực phẩm từ lâu đã là một trong những vấn đề “nóng” nhưng chưa bao giờ “nguội” trong quản lý nhà nước. Từ thực phẩm bẩn, hàng giả, hàng kém chất lượng cho đến các vụ việc vi phạm quy mô lớn, có tổ chức, có sự tiếp tay của một bộ phận cán bộ, tất cả cho thấy những “lỗ hổng” vẫn tồn tại trong chuỗi kiểm soát.
Các đối tượng bị khởi tố trong vụ án 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường. Ảnh: Bộ Công an
Liên quan đến vụ án gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường, ngày 25/3, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về các tội: "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm", "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản" và "Giả mạo trong công tác" xảy ra tại Hà Nội và các địa phương liên quan; đồng thời khởi tố 8 bị can, trong đó bắt tạm giam 7 bị can, cấm đi khỏi nơi cư trú đối với 1 bị can.
Trong đó, có 4 bị can bị khởi tố về tội "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm" gồm: Nguyễn Thị Hiền (sinh năm 1995); Đỗ Văn Thanh (sinh năm 1983, cùng trú tại Đại Bình, Phú Thọ); Nguyễn Thị Bình (sinh năm 1973, trú tại xã Hồng Vân) và Nguyễn Văn Thành (sinh năm 1971, trú tại xã Hồng Vân, TP Hà Nội), Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát.
Ba bị can là cán bộ Trung tâm Chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ thuộc Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội bị khởi tố về tội "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản" gồm: Lê Ngọc Anh (sinh năm 1974, Trạm trưởng), Nguyễn Phong Nam (sinh năm 1983) và Nguyễn Thị Phương Lan (sinh năm 1984).
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội cũng khởi tố Vũ Kim Tuấn (sinh năm 1973), cán bộ Trung tâm Chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm dịch động vật thuộc Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y tỉnh Phú Thọ, về tội "Giả mạo trong công tác".
Có thể thấy, vụ án lần này đặc biệt nghiêm trọng khi không chỉ dừng lại ở hành vi vi phạm của doanh nghiệp, cá nhân mà còn có dấu hiệu “bảo kê”, hợp thức hóa quy trình của cán bộ kiểm dịch, những người lẽ ra phải là “lá chắn” bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Cần phải nói thẳng, nếu không có sự tiếp tay này, gần 300 tấn thịt lợn bệnh khó có thể “đi trót lọt” qua nhiều khâu kiểm soát để ra thị trường. Khi những quy định bị vô hiệu hóa bởi chính những người thực thi, thì mọi nỗ lực hoàn thiện thể chế, siết chặt quy trình đều có nguy cơ bị phá vỡ. Đây chính là điểm đáng lo ngại nhất, bởi nó làm xói mòn niềm tin của người dân và doanh nghiệp chân chính vào hệ thống quản lý.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về quan điểm về vụ án gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường, thầy giáo Nguyễn Tại Tuấn, giáo viên Trường THPT Nguyễn Trãi đóng trên địa bàn phường Hạc Thành bức xúc: "Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường, thậm chí vào cả bếp ăn tập thể và trường học, thực sự rất đáng lo ngại. Trường học là môi trường cần được bảo vệ nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, bởi liên quan trực tiếp đến sức khỏe học sinh. Nếu khâu kiểm soát đầu vào không chặt chẽ, hậu quả sẽ rất khó lường. Tôi cho rằng cần siết chặt hơn nữa trách nhiệm của các đơn vị cung cấp thực phẩm, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên để bảo đảm bữa ăn an toàn cho học sinh".
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương vào sáng ngày 3/4, thạc sỹ, bác sĩ Lê Hồng Sơn - Chi cục trưởng, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Thanh Hoá cho biết: Vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường là rất nghiêm trọng, không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, việc thực phẩm không bảo đảm an toàn lọt vào bếp ăn tập thể, trường học cho thấy những lỗ hổng trong kiểm soát nguồn cung và khâu giám sát. Thời gian tới, cần tăng cường hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc thực phẩm, đồng thời siết chặt trách nhiệm của các đơn vị cung ứng và cán bộ thực thi để ngăn chặn triệt để các hành vi vi phạm tương tự.
"Về phía tỉnh Thanh Hóa, ngay sau khi nắm bắt được thông tin vụ việc xảy ra, Chi cục đã chủ trì thành lập Đoàn kiểm tra, tiến hành kiểm tra tại các cơ sở thực phẩm (đặc biệt là các bếp ăn tập thể trong trường học trên địa bàn) theo phân cấp quản lý; trong đó, tập trung kiểm tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm được nhập vào các nhà trường. Tới thời điểm hiện tại trên địa bàn tỉnh chưa phát hiện các sản phẩm như vụ việc đã thông tin).
Bên cạnh đó, Chi cục đã có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị có liên quan (UBND các xã, phường; các Trung tâm y tế) trên địa bàn tăng cường công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về bảo đảm an toàn thực phẩm, lựa chọn thực phẩm an toàn; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trên địa bàn; phát hiện, xử lý kịp thời và công khai các hành vi vi phạm về bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm theo quy định." - Lê Hồng Sơn cho hay.
Từ đầu năm 2026 đến nay, các đối tượng đã tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn mắc dịch bệnh (tương đương gần 300 tấn). Ảnh: Bộ Công an
Từ thực tế vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường, len lỏi vào bếp ăn tập thể và trường học, yêu cầu giám sát ngay trong năm 2026 đối với lĩnh vực an toàn thực phẩm là hoàn toàn xác đáng và cần thiết. Giám sát không chỉ để phát hiện sai phạm, mà quan trọng hơn là để chỉ ra những bất cập mang tính hệ thống từ cơ chế phối hợp giữa các ngành, địa phương; quy trình kiểm dịch, kiểm soát giết mổ; cho đến trách nhiệm của từng khâu trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Khi “mạch máu” lưu thông hàng hóa còn tồn tại điểm nghẽn, thì nguy cơ thực phẩm bẩn len lỏi vào đời sống vẫn luôn hiện hữu.
Một thực tế cần nhìn nhận là, thời gian qua, hệ thống văn bản pháp luật về an toàn thực phẩm đã tương đối đầy đủ, nhưng khâu thực thi vẫn là “điểm yếu”. Nhiều quy định chưa được áp dụng nghiêm, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe, trong khi công tác hậu kiểm còn hạn chế. Việc phân cấp, phân quyền trong quản lý an toàn thực phẩm ở một số nơi chưa đi kèm với kiểm soát quyền lực hiệu quả, dẫn đến tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, thậm chí “trên siết, dưới lỏng”.
Đáng chú ý, vụ việc lần này còn cho thấy những khoảng trống trong kiểm soát nguồn gốc thực phẩm đầu vào của các bếp ăn tập thể, đặc biệt là trường học. Khi thực phẩm không rõ nguồn gốc vẫn có thể “lọt cửa” vào nơi cung cấp suất ăn cho học sinh, thì rủi ro không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã trở thành hiện hữu. Điều này đòi hỏi phải rà soát lại toàn bộ quy trình lựa chọn nhà cung cấp, kiểm định chất lượng, cũng như trách nhiệm của các đơn vị sử dụng thực phẩm.
Tăng cường giám sát, siết chặt kỷ cương để bảo vệ niềm tin thị trường
Từ góc độ kinh tế, an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề sức khỏe cộng đồng mà còn là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh. Một thị trường thiếu minh bạch, tồn tại thực phẩm bẩn sẽ làm méo mó cạnh tranh, gây thiệt hại cho doanh nghiệp làm ăn chân chính, đồng thời ảnh hưởng đến uy tín hàng hóa Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường xuất khẩu.
Chính vì vậy, giám sát cần đi liền với hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thực thi. Trước hết, cần làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quản lý an toàn thực phẩm, tránh tình trạng chồng chéo hoặc “khoảng trống trách nhiệm”. Cùng với đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, quản lý chuỗi cung ứng, từ khâu chăn nuôi, giết mổ đến phân phối, tiêu thụ. Khi thông tin được minh bạch hóa, khả năng gian lận sẽ bị thu hẹp.
Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Thanh Hoá đã chủ trì thành lập Đoàn kiểm tra, tiến hành kiểm tra tại các cơ sở thực phẩm, đặc biệt là các bếp ăn tập thể trong trường học trên địa bàn. Ảnh: An Nhiên
Một giải pháp quan trọng khác là siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong đội ngũ cán bộ thực thi. Những trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi, tiếp tay cho vi phạm cần bị xử lý nghiêm minh, không có “vùng cấm”, không có ngoại lệ. Chỉ khi bộ máy thực thi trong sạch, liêm chính, thì các quy định pháp luật mới thực sự phát huy hiệu quả.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát của xã hội, của người dân và báo chí trong phát hiện, phản ánh các hành vi vi phạm. Một hệ sinh thái giám sát đa chiều sẽ tạo áp lực tích cực buộc các chủ thể trong chuỗi cung ứng thực phẩm phải tuân thủ quy định, nâng cao trách nhiệm.
Ở góc độ dài hạn, an toàn thực phẩm cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững, gắn với xây dựng nền nông nghiệp sạch, minh bạch và có trách nhiệm. Khi sản xuất, kinh doanh thực phẩm hướng tới chuẩn mực cao hơn, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn chinh phục thị trường quốc tế, thì việc bảo đảm an toàn thực phẩm sẽ không còn là “cuộc chiến chống vi phạm”, mà trở thành chuẩn mực tự thân của thị trường.
Liên quan đến vụ án gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi bị tuồn ra thị trường, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc diễn ra sáng ngày 2/4/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã chỉ đạo về giám sát ngay an toàn thực phẩm trong năm 2026.
Hơn lúc nào hết, sau những “hồi chuông cảnh báo” như vụ việc gần 300 tấn thịt lợn bệnh, việc siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm và củng cố niềm tin thị trường phải được đặt lên hàng đầu. Bởi an toàn thực phẩm không chỉ là câu chuyện của quản lý, mà còn là thước đo của một nền kinh tế phát triển bền vững, một xã hội văn minh và một Nhà nước kiến tạo, liêm chính, hành động vì người dân.
Sau vụ việc gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi, yêu cầu siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm và củng cố niềm tin vào hệ thống quản lý an toàn thực phẩm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Giám sát không chỉ là phát hiện sai phạm mà còn là cơ hội để hoàn thiện thể chế, minh bạch hóa chuỗi cung ứng, áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và tăng cường vai trò giám sát của xã hội. Chỉ khi bộ máy quản lý trong sạch, các quy định được thực thi nghiêm minh, an toàn thực phẩm mới trở thành chuẩn mực tự thân của thị trường, góp phần xây dựng nền kinh tế bền vững và một xã hội văn minh, vì quyền lợi và sức khỏe của người dân.
