Khi hoạt động giáo dục liên kết cần được đặt đúng chỗ

Từ bổ trợ đến nguy cơ quá tải

Những năm gần đây, cùng với tiến trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, mô hình hoạt động giáo dục liên kết đã phát triển mạnh mẽ tại nhiều địa phương trên cả nước. Từ các lớp kỹ năng sống, ngoại ngữ tăng cường, giáo dục STEM, robotics, trí tuệ nhân tạo, đến các chương trình trải nghiệm, hướng nghiệp, hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức xã hội… trường học dần mở rộng vai trò, không chỉ là nơi dạy kiến thức nền tảng mà còn là “cửa ngõ” kết nối học sinh với thế giới bên ngoài.

Ở góc nhìn tích cực, hoạt động giáo dục liên kết giúp học sinh tiếp cận sớm với kỹ năng mới, công nghệ mới, tư duy hội nhập, góp phần khắc phục hạn chế của chương trình chính khóa vốn còn nặng lý thuyết. Tuy nhiên, khi các hoạt động này được triển khai dày đặc, thiếu chọn lọc và chưa được đặt trong một khung quản lý chặt chẽ, trường học lại đứng trước nguy cơ trở thành nơi “ôm đồm” quá nhiều chức năng, đẩy áp lực về phía học sinh và phụ huynh.

Không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh học cả ngày ở trường, sáng chính khóa, chiều học tăng cường, xen kẽ là các tiết kỹ năng, trải nghiệm, chương trình liên kết với đối tác bên ngoài. Với nhiều em, lịch học kéo dài từ sáng đến cuối buổi chiều, thậm chí sang cả những ngày cuối tuần. Trong khi đó, thời gian tự học, vui chơi, nghỉ ngơi ngày càng bị thu hẹp.

Chị Nguyễn Cẩm Vân, phụ huynh có con học tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội, cho biết: “Tôi không phản đối việc nhà trường tổ chức các hoạt động liên kết. Nhưng điều khiến tôi lo lắng là con học quá nhiều thứ cùng lúc, cái gì cũng chạm tới nhưng không có thời gian để đào sâu. Có tuần, con học thêm kỹ năng, công nghệ, ngoại ngữ, về nhà chỉ muốn ngủ”.

Theo chị Hồng, phụ huynh hiện nay đứng trước một lựa chọn không dễ dàng. “Nếu không đăng ký cho con tham gia, sợ con thua thiệt. Nhưng đăng ký thì lịch học dày đặc, chi phí tăng lên. Nhiều khi phụ huynh gật đầu vì lo cho tương lai con, chứ bản thân cũng băn khoăn liệu con có thực sự cần tất cả những chương trình đó hay không”, chị nói.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, không ít hoạt động giáo dục liên kết được triển khai với danh nghĩa “tự nguyện”, nhưng trong môi trường học đường, tính tự nguyện đôi khi mang màu sắc tương đối. Khi phần lớn học sinh trong lớp tham gia, những em còn lại dễ rơi vào cảm giác bị tách biệt, hoặc phụ huynh phải chấp nhận đăng ký để con “không thua kém bạn bè”.

Đặt lại ranh giới cho hoạt động giáo dục liên kết

Ở tầm quản lý, hoạt động giáo dục liên kết đặt ra nhiều bài toán không đơn giản. Hiệu trưởng vừa phải bảo đảm chất lượng dạy học chính khóa, vừa chịu trách nhiệm về nội dung, pháp lý, tài chính của các chương trình phối hợp với bên ngoài. Nếu thiếu kiểm soát, nguy cơ thương mại hóa giáo dục, phát sinh thu chi không minh bạch, hoặc đưa nội dung chưa được thẩm định vào trường học là điều khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh đó, mới đây, yêu cầu của lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh về việc không đưa quá nhiều hoạt động giáo dục liên kết vào trường được xem như một động thái điều chỉnh kịp thời, không chỉ có ý nghĩa với riêng Thành phố Hồ Chí Minh mà còn gợi mở cách nhìn và hướng thay đổi cho nhiều địa phương khác.

Tại thông báo kết luận Hội nghị giao ban Giáo dục phổ thông diễn ra ngày 9/12/2025, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Bảo Quốc nhấn mạnh, việc tổ chức chương trình nhà trường được triển khai trên tinh thần tự nguyện, có sự đồng thuận của phụ huynh và học sinh; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục; đồng thời bảo đảm tính phù hợp, không đưa quá nhiều hoạt động giáo dục vào nhà trường; không gây quá tải cho học sinh và không ép buộc học sinh tham gia. Việc sắp xếp cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng nhà trường và số lượng đăng ký của học sinh từng lớp, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người học, đồng thời không làm ảnh hưởng đến các học sinh khác.

Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, hiệu trưởng chịu trách nhiệm về nội dung giảng dạy, kế hoạch dạy học và tài liệu sử dụng (nếu có), bảo đảm phù hợp với đối tượng học sinh, tuân thủ kế hoạch năm học và các tài liệu sử dụng phải được Bộ Giáo dục và Đào tạo thẩm định hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh đánh giá chất lượng.

Đáng chú ý, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh yêu cầu việc sắp xếp thời khóa biểu phải khoa học, hợp lý về thời lượng, thời điểm trong ngày và trong tuần, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh; đồng thời công khai, minh bạch các khoản thu, không để phát sinh chi phí trái quy định.

Thông điệp xuyên suốt từ yêu cầu này là đổi mới giáo dục không đồng nghĩa với việc đưa càng nhiều chương trình vào trường càng tốt. Ngược lại, điều quan trọng là biết chọn lọc, sắp xếp và đặt học sinh vào vị trí trung tâm.

Giáo dục liên kết là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Tuy nhiên, để xu hướng này phát huy hiệu quả, cần một cách tiếp cận tỉnh táo, có lộ trình và giới hạn rõ ràng. Trường học không thể trở thành nơi “gánh” mọi kỳ vọng của xã hội, trong khi học sinh là người trực tiếp chịu áp lực.

Việc lãnh đạo ngành giáo dục TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu không đưa quá nhiều hoạt động giáo dục liên kết vào trường, xét cho cùng, không phải là bước lùi trong đổi mới, mà là một bước chậm lại cần thiết. Chậm để nhìn lại, để sắp xếp và để bảo đảm rằng, mỗi hoạt động được đưa vào trường học đều thực sự vì sự phát triển lành mạnh, bền vững của người học.

Khi trường học giữ được nhịp thở vừa đủ, giáo dục mới có thể đi xa mà không đánh đổi tuổi thơ, thời gian và sức khỏe tinh thần của học sinh.