Nâng chất lượng dạy kỹ năng mềm cho sinh viên trường nghề

Giáo dục kỹ năng là cấu phần hữu cơ của năng lực nghề nghiệp

Sáng 21/8, tại TPHCM, Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GD&ĐT) phối hợp với Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An tổ chức hội thảo “Công tác giáo dục kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp” với sự tham gia của gần 150 đại biểu đến từ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp từ TP Đà Nẵng trở vào phía Nam.

Hội thảo nhằm đánh giá khách quan hiện trạng nâng cao kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đây là cũng là dịp chia sẻ, tăng cường kết nối cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp, tổ chức nhằm đề xuất định hướng nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên từng nhóm nghề, độ tuổi, đặc điểm từng người học…

Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Xuân An Việt, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GD&ĐT) cho biết, giáo dục kỹ năng mềm cần được xem là một cấu phần hữu cơ của năng lực nghề nghiệp, không phải là hoạt động hỗ trợ hay phong trào ngắn hạn.

Ông cho rằng, thực tế các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã chủ động tích hợp kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, khởi nghiệp, kỹ năng số và tác phong nghề nghiệp vào chương trình đào tạo, các hoạt động trải nghiệm cho sinh viên. Một số mô hình học kỳ doanh nghiệp, dự án thực tế, câu lạc bộ kỹ năng, phỏng vấn nghề nghiệp… tạo chuyển biến tích cực cho học sinh - sinh viên tự tin, rút ngắn thời gian thích nghi với môi trường làm việc.

Tuy nhiên, TS Việt cho rằng, kết quả ở các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chưa đồng đều. Ở một số nơi kỹ năng mềm được tổ chức vào các chuyên đề khá rời rạc, nặng về truyền đạt, ít thực hành, chưa gắn với từng nghề và vị trí việc làm, thiếu minh chứng phản hồi từ doanh nghiệp. Phía doanh nghiệp cần người lao động giỏi nghề, có kỹ năng số, kỷ luật, năng lực hợp tác, thích ứng nhanh… “Kết quả học tập và năng lực làm việc thực tế vẫn là vấn đề cần được nhận diện thẳng thắn”, TS Việt nói.

Ông đề nghị, đại diện các cơ sở giáo dục, chuyên gia cùng thảo luận, xác định các vấn đề cần tháo gỡ trong đào tạo kỹ năng mềm cho sinh viên, thống nhất hướng triển khai áp dụng trong thực tiễn. Những ý kiến thảo luận là cơ sở để hoàn thiện tài liệu hướng dẫn hoạt động kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục theo nguyên tắc ngắn gọn, dễ sử dụng, có tính chuẩn hóa nhưng đủ linh hoạt cho từng ngành nghề, trình độ và điều kiện của từng cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Lãnh đạo Vụ Học sinh, sinh viên mong muốn, các ý kiến đóng góp giúp xác định nhóm kỹ năng cốt lõi cần ưu tiên, trong đó chú trọng kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, kỹ năng số, văn hóa và đạo đức nghề nghiệp, năng lực tự học, tự phát triển của người học. Tiếp đến là đề xuất phương pháp tổ chức tăng cường thực hành, xử lý tình huống, thực hiện dự án, hoạt động nhóm gắn với bối cảnh nghề nghiệp, lồng ghép hợp lý trong chương trình đào tạo, giáo dục, tư vấn người học và phối hợp với doanh nghiệp.

Đề xuất của các cơ sở giáo dục

Về phía nhà trường, TS Vũ Đình Bảy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An cho rằng, giáo dục nghề nghiệp thường được nói đến việc đào tạo cho người học một nghề để lập nghiệp. Nhưng trong thị trường lao động hôm nay, có nghề thôi là chưa đủ.

Ông cho rằng, một người học có thể giỏi chuyên môn, nhưng nếu thiếu khả năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian và thích ứng với thay đổi thì rất khó đi xa trong nghề nghiệp. Sự phát triển của AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi rất nhanh cách con người học tập và làm việc.

“Đây là chính là lý do giáo dục kỹ năng mềm không nên được xem là phần bổ sung bên cạnh đào tạo nghề, mà phải trở thành một bộ phận tự nhiên của quá trình đào tạo người học”, TS Bảy nói.

Lãnh đạo Trường Cao đẳng Công nghệ cao Đồng An cho rằng, kỹ năng không thể chỉ hình thành từ những bài giảng mà hình thành qua trải nghiệm, thông qua quá trình hợp tác, giải quyết vấn đề, thử và sai để các em trưởng thành.

“Giáo dục kỹ năng mềm cần chuyển từ dạy kỹ năng sang tạo môi trường để người học hình thành kỹ năng. Đó là môi trường học tập, thực hành nghề nghiệp, hoạt động trải nghiệm, thể thao, văn hóa, câu lạc bộ, hoạt động cộng đồng và đặc biệt là môi trường doanh nghiệp – nơi người học được rèn luyện trong những tình huống thật”, TS Bảy chia sẻ.

TS Nguyễn Thanh Tùng, Hiệu trưởng Trường Cao Đẳng Quốc tế Vabis cho biết, dù làm việc trong lĩnh vực giáo dục nhưng bản thân ông có 21 năm làm doanh nghiệp, từng quản lý tại nhiều công ty với hàng chục nghìn nhân viên.

Ông dẫn số liệu về tỷ lệ đào tạo lại của doanh nghiệp ở các quốc gia trung bình khoảng 18%, còn tại Việt Nam tỷ lệ này lên đến 89%. Theo TS Tùng, điều doanh nghiệp cần khi tuyển dụng là đằng sau tấm bằng thái độ, kỹ năng và cách giải quyết vấn đề, tạo ra cái mới, tạo ra giá trị cho công ty.

Các trường nghề hiện nay, chủ yếu truyền đạt tri thức, tay nghề nhưng yếu ở dạy thái độ làm việc cho sinh viên khi đón nhận công việc. Nhiều em tốt nghiệp khá giỏi, có kiến thức, công cụ nhưng điều doanh nghiệp cần là năng lực tạo giá trị như kỹ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề, viết báo cáo, xây dựng kế hoạch… Sinh viên tốt nghiệp không chỉ biết làm việc mà làm việc có hiệu quả. Tuy nhiên hiện nay dạy kỹ năng mềm là môn học phụ.

TS Tùng cho rằng, kỹ năng mềm không phải được dạy trong bài giảng, tín chỉ mà qua trải nghiệm và thực hành, quá trình thử sai. Những điều này giúp các em biết phản hồi, điều chỉnh và lặp lại. Ông cho rằng, quan trọng nhân phải vun bồi và nuôi dưỡng kỹ năng mềm mỗi ngày để hình thành thói quen cho sinh viên.

Về phương pháp, TS Tùng khuyến nghị việc dạy kỹ năng mềm cần được thầy cô lồng ghép vào từng tiết học, nhằm tạo thói quen và phát triển kỹ năng cho sinh viên. Việc học kỹ năng cần cho sinh viên học qua tình huống thực tế. Điều này giúp sinh viên phải quan sát, đặt câu hỏi, thu thập dữ liệu, làm việc nhóm, tranh luận để lựa chọn giải pháp, trình bày, và bảo vệ quan điểm. “Kỹ năng sẽ xuất hiện trong chính quá trình giải quyết vấn đề này”, TS Tùng nói.