 |
Hà Nội, ngày 29/03/2026, Mạng lưới Các nhà Tâm lý học đường Việt Nam (Vietnam Network of School Psychologists - VNSP) đã tổ chức Tọa đàm chuyên môn với chủ đề “Những liệu pháp can thiệp Tâm lý học đường dựa trên bằng chứng khoa học”, theo hình thức trực tuyến qua nền tảng Zoom, thu hút hơn 80 đại biểu là các nhà tâm lý học đường, giáo viên, giảng viên, nhà quản lý giáo dục và các cá nhân hoạt động trong lĩnh vực liên quan trên toàn quốc tham gia.
Sự kiện nằm trong chuỗi sinh hoạt chuyên môn định kỳ của VNSP, nhằm kết nối đội ngũ chuyên môn và cập nhật các phương pháp can thiệp tâm lý học đường dựa trên bằng chứng khoa học (evidence-based), góp phần nâng cao chất lượng thực hành nghề trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần học đường ngày càng gia tăng.
Tăng cường thực hành can thiệp dựa trên bằng chứng trong tâm lý học đường
Mở đầu chương trình, PGS.TS. Trần Thị Lệ Thu - Chủ tịch mạng lưới các nhà Tâm lý học đường Việt Nam đã giới thiệu tổng quan hoạt động của mạng lưới, đồng thời chào mừng các thành viên mới tham gia, tiếp tục mở rộng cộng đồng chuyên môn trên phạm vi toàn quốc.
Trong phần trình bày chuyên đề, PGS.TS. Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội; Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, đã nhấn mạnh vai trò cốt lõi của can thiệp dựa trên bằng chứng (Evidence-Based Treatment - EBT) trong thực hành tâm lý học đường.
Theo PGS.TS. Trần Thành Nam, việc áp dụng các phương pháp dựa trên bằng chứng khoa học giúp đảm bảo hiệu quả can thiệp tâm lý được kiểm chứng, giảm thiểu nguy cơ gây hại, đồng thời nâng cao tính trách nhiệm và tính chuyên nghiệp của người hành nghề. Can thiệp dựa trên bằng chứng cũng góp phần thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thực hành - một thách thức lớn trong lĩnh vực tâm lý học ứng dụng.
Tại tọa đàm, các tiêu chí đánh giá một can thiệp thực chứng đã được PGS.TS. Trần Thành Nam làm rõ, bao gồm các tiêu chuẩn của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) như: bằng chứng nghiên cứu tốt nhất, chuyên môn lâm sàng, đặc điểm của thân chủ và các tiêu chí hướng dẫn điều trị; cùng với các tiêu chí từ Hệ thống đăng ký các chương trình và thực hành dựa trên bằng chứng (NREPP) như chất lượng nghiên cứu, tài liệu đào tạo và triển khai, khả năng lặp lại và kết quả điều trị.
Bên cạnh đó, các liệu pháp và kỹ thuật có bằng chứng khoa học, đã được chứng minh hiệu quả cũng được giới thiệu, bao gồm: phơi nhiễm trong điều trị lo âu, tiếp cận nhận thức, thư giãn, cùng với các tiếp cận hiện đại như liệu pháp giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm (MBSR), liệu pháp chấp nhận và cam kết (ACT), và trị liệu hành vi biện chứng (DBT).
PGS.TS. Trần Thành Nam chia sẻ: “Can thiệp dựa trên bằng chứng không phải là việc áp dụng máy móc các phương pháp có sẵn, mà là sự tích hợp giữa bằng chứng nghiên cứu tốt nhất, chuyên môn lâm sàng và đặc điểm riêng của từng thân chủ.”
Ứng dụng định hình trường hợp và phân tích hành vi trong thực hành
Ở góc độ thực hành, Nhà tâm lý Ngô Minh Uy - Trưởng bộ phận Tham vấn Tâm lý học đường tại Trường Quốc tế TIS; Sáng lập và điều hành WELink, đã chia sẻ về việc ứng dụng mô hình định hình trường hợp (case formulation) trong tâm lý học đường.
Mô hình 5Ps (vấn đề hiện tại, yếu tố dễ tổn thương, yếu tố khởi phát, yếu tố duy trì, yếu tố bảo vệ) được giới thiệu như một công cụ giúp nhà chuyên môn có cái nhìn toàn diện về tình huống của học sinh, từ đó xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp.
Đặc biệt, mô hình ABC trong phân tích hành vi cũng được nhấn mạnh như một phương pháp giúp xác định cơ chế và chức năng của hành vi, thay vì chỉ dừng lại ở việc mô tả hay gắn nhãn. Theo diễn giả, cùng một hành vi có thể mang những chức năng khác nhau ở các học sinh khác nhau, thậm chí thay đổi theo từng thời điểm.
Nhà tâm lý Ngô Minh Uy chia sẻ: “Phòng tâm lý học đường không phải là nơi để chẩn đoán và kết luận, mà là nơi để lắng nghe, thấu hiểu, để đối thoại, để hiểu học sinh đang làm điều đó vì điều gì,…”; ông đồng thời nhấn mạnh vai trò của cách tiếp cận không phán xét trong thực hành tâm lý học đường.
Cách tiếp cận được Nhà tâm lý Ngô Minh Uy đề xuất là ưu tiên đối thoại, tìm hiểu trải nghiệm và mục đích của hành vi, thay vì đưa ra kết luận vội vàng. Đây được xem là một nguyên tắc quan trọng nhằm đảm bảo tính khách quan và hiệu quả trong thực hành tâm lý học đường.
Phần thảo luận nhóm trong chương trình đã tạo điều kiện để người tham dự trực tiếp phân tích các tình huống thực tế, áp dụng mô hình 5Ps và ABC vào việc nhận diện vấn đề và xây dựng hướng can thiệp.
Thông qua hoạt động này, VNSP tiếp tục khẳng định vai trò là một mạng lưới kết nối và hỗ trợ chuyên môn, góp phần thúc đẩy thực hành tâm lý học đường tại Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp, có trách nhiệm, đảm bảo đạo đức nghề và tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế, đồng thời phù hợp với bối cảnh thực tiễn trong nước.
