Cảnh báo nguy cơ lợi dụng chính sách để né thuế
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 23/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt; và thảo luận về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027.
Theo đánh giá của các đại biểu Quốc hội, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung 4 luật về thuế lần này có phạm vi tác động rộng, trực tiếp đến cả khu vực doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người tiêu dùng và nguồn thu ngân sách nhà nước.
Đây là bước điều chỉnh tăng tính linh hoạt trong quản lý thuế, đồng thời phản ánh yêu cầu thực tiễn hiện nay khi rất nhiều hộ kinh doanh, người dân có ý kiến về ngưỡng 500 triệu doanh thu. Đặc biệt, các đại biểu cũng đánh giá cao khi giao cho Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, không chịu thuế giá trị gia tăng đối với hộ, cá nhân kinh doanh và mức miễn thuế thu nhập doanh nghiệp.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng kiến nghị, có cơ chế kiểm soát, đánh giá để chính sách hỗ trợ đúng mục tiêu, không trở thành kẽ hở để làm thất thu ngân sách.
Tại nghị trường, đồng tình với nội dung giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu phải nộp thuế, song đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) trăn trở “vấn đề không chỉ là giao quy định mà còn là quy định xong thì kiểm soát bằng cách nào?”.
Theo đại biểu, nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để không phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc không chịu thuế giá trị gia tăng thì rất dễ phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, chia nhỏ dòng tiền, chia nhỏ điểm bán hoặc đứng tên nhiều người để nằm dưới ngưỡng. Bộ Tư pháp khi thẩm định cũng đã đặt ra yêu cầu phải bổ sung tiêu chí, nguyên tắc để đảm bảo tính hợp lý, khả thi và áp dụng một cách thống nhất.
Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị trong văn bản quy định chi tiết, Chính phủ sẽ thiết kế các nguyên tắc chống chia tách giả tạo doanh thu, đồng thời có cơ chế báo cáo định kỳ để đảm bảo việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu thực sự đúng mục tiêu hỗ trợ, không trở thành kẽ hở để làm thất thu ngân sách.
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) phát biểu tại hội trường.
Cùng quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cũng kiến nghị, đối với tiêu chí xác định ngưỡng doanh thu chịu thuế, cần bổ sung các tiêu chí định lượng cụ thể hơn như chỉ số giá tiêu dùng (CPI), thu nhập bình quân đầu người hoặc mức lương cơ sở.
Việc quy định rõ các căn cứ này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, đồng thời tạo khả năng dự báo cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình hoạch định kế hoạch sản xuất kinh doanh.
Bên cạnh đó, cũng cần quy định rõ chu kỳ rà soát và điều chỉnh ngưỡng doanh thu, ví dụ định kỳ 2 năm một lần hoặc khi các chỉ số kinh tế biến động vượt ngưỡng nhất định nhằm tránh tình trạng chính sách bị lạc hậu so với thực tế.
Một vấn đề khác cần lưu ý là nguy cơ lợi dụng chính sách. Khi áp dụng ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, trong thực tiễn có thể phát sinh tình trạng doanh nghiệp chia nhỏ hoạt động thành nhiều pháp nhân để giữ doanh thu dưới ngưỡng miễn thuế. Do đó, đề nghị cần bổ sung quy định về các bên có liên quan cũng như cơ chế cộng gộp doanh thu đối với các doanh nghiệp có cùng chủ sở hữu hoặc có mối quan hệ kiểm soát nhằm bảo đảm tính công bằng và chống thất thu ngân sách.
Đề nghị nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 3 tỷ
Cùng thảo luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) cũng kiến nghị, không nên quy định “cứng” ngưỡng doanh thu chịu thuế bởi, cùng là hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống nhưng doanh thu có thể chênh lệch rất lớn giữa các quán nhỏ trong khu vực dân cư và chuỗi cửa hàng tại đô thị lớn. Nếu quy định “cứng” trong luật sẽ khó phản ánh kịp thời biến động giá, lạm phát hoặc thay đổi hành vi tiêu dùng.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 3 tỷ đồng.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh cho biết, báo chí đưa tin của Ủy ban Kinh tế - Tài chính đề nghị mức doanh thu là 2 tỷ. “Tôi đề nghị là 3 tỷ. Ví dụ 3 tỷ chia đều cho 12 tháng thì doanh thu 1 tháng phải 250 triệu. 250 triệu thì trừ tất cả chi phí thuê mặt bằng, lãi suất, thuê nhân công thì hộ kinh doanh còn lời khoảng 10%, tức là lời 20 triệu. 20 triệu đó nếu gia đình có hai vợ chồng, hai đứa con chia ra 4 người thì thu nhập rất thấp. Nên đề nghị cơ quan soạn thảo cần lưu ý vấn đề này”, đại biểu kiến nghị, đề xuất.
Liên quan đến nội dung giao Chính phủ quy định mức thuế, đại biểu đề xuất 2 giải pháp. Một là quy định một khung cứng trong luật, ví dụ doanh thu tối thiểu và doanh thu tối đa được miễn giảm thuế để đảm bảo tính ổn định. Hai là ít nhất phải xác lập nguyên tắc rõ ràng, như gắn với thu nhập bình quân đầu người, mức sống dân cư hoặc chỉ số giá tiêu dùng để Chính phủ có cơ sở điều chỉnh minh bạch, có thể dự báo trước.
Đối với mức doanh thu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, việc cân nhắc quy định cụ thể trong luật cũng là vấn đề cần lưu ý, bởi đây không chỉ mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn liên quan trực tiếp đến nguồn thu ngân sách nhà nước. Ví dụ mở rộng ngưỡng miễn nộp thuế cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ về ngắn hạn có thể làm giảm thu ngân sách nhà nước, nhưng về lâu dài có thể tạo dư địa để khu vực này phát triển, mở rộng việc làm và tăng thu thuế bền vững hơn. Do đó đề nghị cần có đánh giá tác động đầy đủ, lượng hóa rõ mức độ ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước.
Đối với lộ trình thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện, các đại biểu Quốc hội cho rằng, việc tăng thuế suất từ mức thấp trong giai đoạn 2026 - 2031 lên mức cao hơn từ năm 2031 là hết sức cần thiết. Tuy nhiên, mức tăng đối với một số dòng xe, đặc biệt là xe dưới 9 chỗ là khá lớn, từ 3% lên 11% (tức là tăng gấp gần 4 lần), có thể gây tác động đột ngột đến thị trường. Vì vậy, tôi đề nghị cần có đánh giá tác động thị trường sớm vào khoảng năm 2029 và cân nhắc thiết kế lộ trình tăng thuế theo hướng từng bước, tránh gây cú sốc cho người tiêu dùng và doanh nghiệp.
