Để đáp ứng kịp thời các yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế xã hội và thể chế hóa các chủ trương, đường lối mới của Đảng về an ninh năng lượng quốc gia, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Việc sửa đổi xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm khắc phục các bất cập, vướng mắc trong cơ chế, chính sách, đồng thời tạo bước đột phá trong thu hút nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng, đáp ứng mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị ngày 20/8/2025.
Đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục trong dự thảo Luật Điện lực. Ảnh minh hoạ
Yêu cầu từ thực tiễn
Theo đó, việc tiến hành sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân. Trước hết là yêu cầu thể chế hóa kịp thời các quan điểm, định hướng lớn của Đảng tại các nghị quyết, kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị. Trong đó, Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi phát triển năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, triển khai thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), thực hiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW về tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 57-NQ/TW về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng đặt ra những vấn đề, đòi hỏi Luật Điện lực phải được rà soát, điều chỉnh tương ứng.
Mặt khác, quá trình triển khai thi hành Luật Điện lực năm 2024 đã phát sinh một số vướng mắc, thiếu đồng bộ với các luật mới được Quốc hội ban hành hoặc sửa đổi thời gian qua như Luật Đầu tư năm 2025, Luật Xây dựng năm 2025, Luật Quy hoạch năm 2025 và Luật Quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025... Việc khẩn trương sửa đổi luật là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính, giải phóng các nguồn lực xã hội đầu tư cho hạ tầng năng lượng.
Hoàn thiện cơ chế thị trường, bảo đảm an ninh năng lượng
Từ những yêu cầu thực tiễn và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 tập trung vào các nhóm chính sách lớn.
Dự thảo Luật Điện lực sửa đổi có nhiều điểm mới về phân cấp, phân quyền, hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh và minh bạch hóa cơ chế giá điện.
Một là, hoàn thiện quy định về quy hoạch, đầu tư xây dựng dự án điện lực và lựa chọn nhà đầu tư. Nhằm đồng bộ với Luật Quy hoạch năm 2025 (vốn đã bỏ quy định về "kế hoạch thực hiện quy hoạch" và chuyển sang quản lý theo "chương trình, dự án"), dự thảo Luật điều chỉnh tên gọi từ "phương án phát triển" thành "phương hướng phát triển" mạng lưới cấp điện. Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất cơ chế miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án điện lực đã nằm trong chương trình, dự án thực hiện quy hoạch được phê duyệt và đã xác định rõ các thông số kỹ thuật căn bản (trừ điện hạt nhân, dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc liên quan đến quốc phòng, an ninh). Văn bản chấp thuận nhà đầu tư sẽ thay thế cho văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư để triển khai các bước tiếp theo, giúp giảm bớt nhiều khâu trung gian.
Cùng với đó, dự thảo loại bỏ các quy định mang tính ưu đãi riêng cho doanh nghiệp nhà nước trong lựa chọn nhà đầu tư tại điểm c khoản 1 Điều 18 nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW. Đặc biệt, dự thảo chốt rõ quy định giá trúng thầu qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư chính là giá giao kết hợp đồng mua bán điện, không tiến hành đàm phán lại giá sau đấu thầu. Điều này khắc phục dứt điểm tình trạng đàm phán kéo dài nhiều năm qua, giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh cho các bên.
Hai là, hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi và thị trường chứng chỉ năng lượng (REC). Nhằm tạo động lực chuyển dịch năng lượng bền vững, dự thảo bổ sung khung pháp lý cho Thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), giao Chính phủ quy định chi tiết lộ trình và quy chế giao dịch. Đối với điện gió ngoài khơi - lĩnh vực có tính chất đặc thù liên quan sát sườn đến quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển đảo, dự thảo quy định việc khảo sát phải thực hiện trước khi chọn nhà đầu tư, kết quả khảo sát phải qua thẩm định, phê duyệt và hoạt động khảo sát phải phù hợp với quy định của pháp luật về dầu khí. Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc trích lập kinh phí bảo đảm tháo dỡ, thu dọn công trình sau khi kết thúc dự án. Bãi bỏ việc áp dụng cơ chế biểu giá chi phí tránh được đối với các nhà máy năng lượng tái tạo nhỏ không còn phù hợp, chuyển sang các cơ chế giá hỗ trợ hoặc khuyến khích đầu tư linh hoạt theo từng thời kỳ.
Ba là, đổi mới cơ chế giá điện, phát triển thị trường điện cạnh tranh và tối ưu hóa quản lý nhà nước. Dự thảo Luật thể chế hóa định hướng xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh theo lộ trình phù hợp với khả năng chi trả. Chính sách an sinh xã hội như hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo, hộ chính sách sẽ do ngân sách Nhà nước (hoặc nguồn hợp pháp khác) chi trả trực tiếp, tách biệt hoàn toàn khỏi cơ cấu giá điện.
Mặt khác, nhằm bảo đảm tính khách quan, dự thảo điều chỉnh cơ chế lập khung giá phát điện: cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ trực tiếp tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt (sử dụng nguồn vốn ngân sách hoặc nguồn vốn hợp pháp) thay vì giao cho bên mua điện là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tự xây dựng như trước đây. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế bù đắp chi phí hợp lý khi giá điện chưa kịp điều chỉnh vì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô; mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) bao gồm cả đơn vị bán lẻ điện; đồng thời chuyển dịch mạnh mẽ từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trong cấp giấy phép hoạt động điện lực thông qua việc bổ sung quy định về điều kiện duy trì hoạt động trong suốt thời hạn giấy phép.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực với những nội dung điều chỉnh trọng tâm, sát thực tiễn được kỳ vọng sẽ hoàn thiện thể chế ngành điện đồng bộ, minh bạch, tháo gỡ triệt để các vướng mắc tồn đọng, góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và tạo đà cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn mới.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 tập trung sửa đổi các quy định về quy hoạch, đầu tư dự án điện lực, phát triển năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, cấp giấy phép hoạt động và cơ chế giá điện. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm tháo gỡ triệt để các vướng mắc thực tiễn, tạo môi trường minh bạch thu hút mọi nguồn lực xã hội, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững.
