Trong bối cảnh các tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng khắt khe, Thương hiệu quốc gia không chỉ dừng ở “danh hiệu” mà phải tạo ra giá trị thực. Và giá trị đó bắt nguồn từ năng lực nội sinh từ chính các doanh nghiệp. Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong để làm rõ vai trò, vị thế của thương hiệu trong tiến trình phát triển kinh tế quốc gia và hội nhập quốc tế.
- Thưa tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, từ thực tế phát triển thương mại hiện nay, ông nhìn nhận như thế nào về vai trò của Thương hiệu quốc gia trong việc kiến tạo một hệ sinh thái thương hiệu mạnh cho Việt Nam?
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong: Có thể nói, chúng ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi tăng trưởng không còn dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô hay khai thác lợi thế chi phí thấp, mà chuyển mạnh sang chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh tổng thể. Trong bối cảnh đó, Thương hiệu quốc gia nổi lên như một “tài sản mềm” nhưng lại có sức ảnh hưởng rất cứng đến vị thế của nền kinh tế.
Điểm đáng chú ý là mối quan hệ giữa thương hiệu sản phẩm, thương hiệu doanh nghiệp và Thương hiệu quốc gia không tồn tại độc lập, mà mang tính tương hỗ và cộng hưởng. Nếu doanh nghiệp là “tế bào”, thì Thương hiệu quốc gia chính là “hệ sinh thái” bao trùm, tạo ra môi trường niềm tin chung. Khi một quốc gia có thương hiệu mạnh, các doanh nghiệp của quốc gia đó mặc nhiên được hưởng “lợi thế niềm tin” khi bước ra thị trường quốc tế.
Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong
Việt Nam đang có những bước tiến rõ rệt. Giá trị Thương hiệu quốc gia đạt hơn 500 tỷ USD và liên tục thăng hạng, cùng với sự hiện diện ngày càng nhiều của các doanh nghiệp Việt trong các bảng xếp hạng quốc tế, cho thấy một xu hướng tích cực. Nhưng điều quan trọng hơn là sự chuyển dịch về “chất”: từ gia công, lắp ráp sang sáng tạo, xây dựng thương hiệu và làm chủ chuỗi giá trị.
Ở góc độ hệ sinh thái, tôi cho rằng Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam đã đóng vai trò như một “bộ khung chuẩn” để định hướng phát triển. Ba trụ cột Chất lượng – Đổi mới sáng tạo – Năng lực tiên phong không chỉ là tiêu chí xét chọn, mà còn là hệ quy chiếu để doanh nghiệp tự điều chỉnh chiến lược.
Đáng nói, khi doanh nghiệp theo đuổi các tiêu chí này, họ không chỉ nâng cấp chính mình mà còn góp phần nâng tầm hình ảnh quốc gia. Đây chính là logic hai chiều: Thương hiệu quốc gia mạnh giúp doanh nghiệp đi xa hơn, và doanh nghiệp mạnh lại quay trở lại củng cố Thương hiệu quốc gia.
- Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh các tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng khắt khe, Thương hiệu quốc gia không chỉ dừng ở “danh hiệu” mà phải tạo ra giá trị thực. Ông đánh giá như thế nào về điều này?
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong: Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm này. Nếu Thương hiệu quốc gia chỉ dừng lại ở việc tôn vinh, trao danh hiệu thì giá trị sẽ rất hạn chế. Điều cốt lõi là phải biến nó thành một “công cụ tạo giá trị”, thậm chí là “công cụ sàng lọc” để thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp.
Trong bối cảnh hiện nay, các thị trường lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản đang dựng lên ngày càng nhiều “hàng rào mềm”, từ tiêu chuẩn môi trường, lao động đến truy xuất nguồn gốc. Những quy định như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon hay chống phá rừng không còn là xu hướng, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc.
Khi đó, biểu trưng Thương hiệu quốc gia nếu được xây dựng một cách nghiêm túc sẽ giống như một “tấm hộ chiếu chất lượng”. Nó không đảm bảo doanh nghiệp chắc chắn thành công, nhưng giúp họ vượt qua “vòng sơ loại” về niềm tin – yếu tố cực kỳ quan trọng trong thương mại quốc tế.
Công ty cổ phần sữa Việt Nam - Vinamilk vinh dự đạt được chứng nhận Thương hiệu quốc gia Việt Nam nhiều kỳ liên tiếp
Quan trọng hơn, giá trị lớn nhất của chương trình không nằm ở kết quả đạt được, mà ở quá trình tham gia. Khi doanh nghiệp muốn đạt chuẩn, họ buộc phải rà soát toàn bộ hoạt động: từ quản trị, tài chính, công nghệ đến chiến lược phát triển bền vững. Đây chính là quá trình “tái cấu trúc nội sinh”, điều mà nếu không có áp lực từ bên ngoài, nhiều doanh nghiệp sẽ trì hoãn.
Tôi đặc biệt đánh giá cao hai yếu tố “Đổi mới sáng tạo” và “Năng lực tiên phong”. Đây là những tiêu chí mang tính định hướng tương lai, buộc doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế cũ mà phải đầu tư vào công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để bắt kịp xu thế toàn cầu.
- Năm 2026 được xác định là năm bản lề cho đổi mới xúc tiến thương mại. Theo ông, cần làm gì để Thương hiệu quốc gia thực sự trở thành đòn bẩy chiến lược cho tăng trưởng hai con số?
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong: Để Thương hiệu quốc gia thực sự trở thành đòn bẩy chiến lược, tôi cho rằng cần có cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ và mang tính dài hạn, thay vì chỉ triển khai các giải pháp đơn lẻ.
Thứ nhất, phải chuyển từ “hỗ trợ” sang “đồng hành chiến lược” với doanh nghiệp. Nhà nước không chỉ cung cấp thông tin hay tổ chức xúc tiến, mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình nâng cao năng lực của doanh nghiệp, đặc biệt là trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, xã hội và quản trị. Điều này đòi hỏi các chương trình đào tạo chuyên sâu, tư vấn kỹ thuật và thậm chí là hỗ trợ tài chính có mục tiêu.
Thứ hai, cần tận dụng mạnh mẽ thương mại điện tử xuyên biên giới. Trong bối cảnh chi phí logistics tăng cao và chuỗi cung ứng biến động, các nền tảng số đang trở thành “con đường ngắn nhất” để tiếp cận thị trường toàn cầu. Việc xây dựng các gian hàng Thương hiệu quốc gia trên những nền tảng lớn không chỉ giúp doanh nghiệp bán hàng, mà còn giúp kể câu chuyện thương hiệu một cách trực tiếp đến người tiêu dùng quốc tế.
Thứ ba, phải đổi mới tư duy xúc tiến thương mại. Chúng ta không thể mãi dựa vào các hội chợ truyền thống, mà cần chuyển sang các mô hình tích hợp, kết hợp giữa thương mại – văn hóa – du lịch. Khi đó, sản phẩm không chỉ được giới thiệu như một hàng hóa, mà trở thành một phần của câu chuyện quốc gia, của bản sắc văn hóa. Đây là yếu tố rất quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng.
Cuối cùng, và có lẽ là quan trọng nhất, là vai trò của chính doanh nghiệp. Không có một chương trình nào có thể thành công nếu doanh nghiệp không chủ động nâng cấp chính mình. Thương hiệu quốc gia chỉ thực sự có giá trị khi phía sau nó là những sản phẩm chất lượng, những doanh nghiệp có năng lực và một nền kinh tế vận hành minh bạch, hiệu quả.
Nếu làm tốt những điều này, tôi tin rằng Thương hiệu quốc gia Việt Nam sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp “được biết đến”, mà còn “được tin tưởng” và “được lựa chọn”. Và khi niềm tin được củng cố, đó chính là nền tảng bền vững nhất để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao, thậm chí là tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.
Xin cảm ơn ông!
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong: Trong dài hạn, những doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chí: Chất lượng – Đổi mới sáng tạo – Năng lực tiên phong sẽ không chỉ “sống sót” mà còn có thể dẫn dắt thị trường. Và khi số lượng doanh nghiệp như vậy đủ lớn, chúng ta sẽ hình thành một hệ sinh thái thương hiệu quốc gia thực sự mạnh, tự tin vươn tầm quốc tế.
