Anh cải tổ bữa ăn học đường: Giảm béo phì hay đánh đổi niềm vui?

Không chỉ đơn thuần là những khay thức ăn được phục vụ trong giờ nghỉ, thực đơn học đường hiện nay phản ánh một bài toán lớn hơn: Làm thế nào để dung hòa giữa dinh dưỡng, chi phí, sở thích của học sinh và trách nhiệm của nhà nước trong việc định hình lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ.

Chính phủ vào cuộc

Vào giờ ăn trưa tại Trường Richard Challoner, một trường trung học Công giáo dành cho nam sinh ở New Malden, phía Tây Nam London (Anh), tiếng chuông vừa vang lên cũng là lúc một mùi thơm quen thuộc lan tỏa khắp các hành lang, báo hiệu khoảng thời gian được mong đợi nhất trong ngày học.

Đó không chỉ là giờ ăn uống, mà còn là lúc học sinh nghỉ ngơi, giao lưu và tận hưởng những khoảnh khắc thoải mái bên bạn bè.

Trong căng tin, trước khi đợt học sinh đầu tiên đổ xuống, có một khoảng lặng ngắn ngủi. Đội ngũ nhà bếp vẫn đang tất bật hoàn tất những công đoạn cuối cùng. Rồi chỉ trong chốc lát, không gian lập tức thay đổi.

Những học sinh lớp 7, các cậu bé vừa bước vào môi trường trung học, ùa vào, vừa háo hức vừa ồn ào. Các em xếp hàng, lựa chọn món ăn và nhanh chóng tìm chỗ ngồi. Chỉ ít phút sau, thức ăn đã vơi đi đáng kể, rồi các em lại rời đi, nhường chỗ cho lượt tiếp theo.

Đến lượt các học sinh lớn hơn, không khí trật tự hơn nhưng nhu cầu ăn uống lại cao hơn. Thực đơn khá phong phú. Món chính gồm xúc xích, cả loại thịt lợn Cumberland truyền thống và xúc xích chay Glamorgan, ăn kèm khoai tây nghiền, nước sốt hành tây caramel, cà rốt và bông cải xanh nướng. Ngoài ra còn có mì Ý, thịt viên gà sốt cà chua và khoai tây nướng ăn cùng đậu hầm.

Với những học sinh muốn sự tiện lợi, quầy “mua mang đi” cung cấp các lựa chọn quen thuộc như bánh mì kẹp xúc xích, bánh mì panini pepperoni, bánh mì kẹp thịt phô mai và khoai tây chiên giòn sốt ớt ngọt. Đáng chú ý, thực đơn không có đồ chiên rán, không socola, không khoai tây chiên đóng gói hay nước ngọt có ga. Thay vào đó là một quầy salad phong phú với nhiều nguyên liệu tươi.

Tuy nhiên, phần tráng miệng mới thực sự là điểm nhấn thu hút. Một quầy bánh ngọt đầy màu sắc với mousse socola, bánh banoffee, bánh chuối caramel, brownie, bánh bông lan marshmallow, bánh yến mạch dâu mùa Hè, bánh mì cuộn phủ kem, cupcake và muffin socola kép khiến nhiều học sinh khó có thể cưỡng lại. Dù vậy, chính những món ăn hấp dẫn này lại đang đứng trước nguy cơ bị hạn chế.

Vừa qua, Bộ trưởng Giáo dục Bridget Phillipson đã công bố kế hoạch cải tổ tiêu chuẩn thực phẩm học đường tại Anh, đánh dấu lần cập nhật lớn đầu tiên sau hơn một thập kỷ. Mục tiêu của kế hoạch là giảm tỷ lệ béo phì ở trẻ em bằng cách hạn chế các thực phẩm giàu chất béo, muối và đường, đồng thời tăng cường trái cây, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt.

Các đề xuất bao gồm việc chấm dứt cung cấp thường xuyên những lựa chọn “mang đi” như pizza và bánh mì xúc xích, cấm hoàn toàn đồ chiên rán và thay đổi tiêu chuẩn món tráng miệng. Theo đó, từ năm 2027, tất cả các món tráng miệng trong trường học phải được làm từ ít nhất 50% trái cây. Đặc biệt, trái cây sẽ trở thành lựa chọn mặc định trong phần lớn các ngày trong tuần.

Những thay đổi này nhận được sự ủng hộ từ nhiều đầu bếp và nhà hoạt động nổi tiếng, trong đó có Jamie Oliver, Emma Thompson và Henry Dimbleby – những người từ lâu đã vận động cải thiện chất lượng bữa ăn học đường.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Hiệu trưởng Sean Maher của Trường Richard Challoner tỏ ra không hài lòng khi được hỏi về các đề xuất mới. Ông cho rằng, chính phủ đang can thiệp quá sâu vào đời sống học sinh.

Theo ông, việc cung cấp bữa ăn lành mạnh là trách nhiệm của nhà trường, nhưng không nên tước đi hoàn toàn những niềm vui nhỏ bé của trẻ em. Ông đặt câu hỏi liệu có hợp lý khi từ chối một chiếc bánh brownie socola cho một học sinh 12 tuổi sau khi em đã ăn một bữa chính đầy đủ.

Hiệu trưởng Sean Maher nêu quan điểm, học sinh cần được tận hưởng tuổi thơ, và việc ăn uống cũng nên có sự cân bằng giữa dinh dưỡng và niềm vui. Đồng thời, ông nhấn mạnh yếu tố kinh tế khi cho rằng các nhân viên nhà bếp và nhà cung cấp dịch vụ cũng cần duy trì hoạt động kinh doanh.

Trường Richard Challoner trước đây tự vận hành dịch vụ ăn uống, nhưng do chi phí tăng cao, nhà trường đã phải chuyển sang thuê ngoài và hiện hợp tác với Công ty Accent. Bếp trưởng Daniel Roche, người bắt đầu làm việc từ 6 giờ sáng mỗi ngày, chia sẻ rằng ông yêu công việc của mình, nhưng việc cân đối giữa chất lượng, dinh dưỡng và chi phí là một thách thức không nhỏ.

Ông cho biết, nếu chỉ bán các món ăn hoàn toàn lành mạnh theo tiêu chuẩn mới, hoạt động kinh doanh có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Điều này phản ánh mối lo chung của nhiều nhà cung cấp dịch vụ ăn uống trong trường học trên khắp nước Anh.

Trong bối cảnh này, phản ứng của học sinh cũng rất đa dạng. Daniel, 12 tuổi, đang ăn pizza và bánh yến mạch, thừa nhận đây không phải lựa chọn lành mạnh nhất nhưng rất ngon. Khi được hỏi về khả năng pizza bị loại khỏi thực đơn, em cho biết sẽ cảm thấy thất vọng, dù vẫn còn những món khác để lựa chọn.

Theo, cũng 12 tuổi, chọn xúc xích và khoai tây nghiền kèm salad, sau đó là một chiếc cupcake socola. Em cho rằng việc cắt giảm đồ ngọt là “hơi không công bằng”, nhưng cũng hiểu chính phủ đang cố gắng cải thiện sức khỏe học sinh.

Trong khi đó, Trivin, 11 tuổi, bày tỏ sự yêu thích đặc biệt với bánh mì kẹp phô mai và cho rằng nếu những món như vậy bị loại bỏ, trường học có thể “phá sản” vì học sinh sẽ không còn hứng thú với bữa ăn.

Fraser, 16 tuổi, cũng nói sẽ buồn nếu không còn pizza, trong khi Ethan, 15 tuổi, cho rằng khẩu phần hiện tại quá nhỏ và học sinh nên được phép ăn đồ ngọt mỗi ngày để có năng lượng. Trái lại, Romelle, 16 tuổi, có cái nhìn cân bằng hơn. Em đánh giá cao chất lượng dinh dưỡng của bữa ăn nhưng cũng nhấn mạnh đồ ngọt mang lại sự thú vị, đặc biệt với học sinh nhỏ tuổi. Theo em, điều quan trọng là duy trì sự cân bằng.

Từ góc độ ngành công nghiệp, các nhà cung cấp dịch vụ ăn uống cảnh báo những thay đổi này có thể gây ra hệ quả không mong muốn. Ông Brad Pearce, Chủ tịch Tổ chức The School Food People, cho rằng nếu thực đơn trở nên quá khắt khe, học sinh có thể tìm đến các cửa hàng bên ngoài trường để mua đồ ăn nhanh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, mà còn làm giảm doanh thu của các dịch vụ ăn uống trong trường.

Trong khi đó, bà Tracey Smith, đại diện Sodexo, nhấn mạnh việc cân bằng giữa dinh dưỡng và sự hấp dẫn là yếu tố then chốt. Nếu học sinh không thích thức ăn ở trường, các em có thể mang theo bữa trưa không cân bằng hoặc ăn không đủ.

Bà cũng lưu ý chi phí là một vấn đề lớn, khi các món chay chất lượng cao như đậu lăng hay các loại hạt đôi khi có giá tương đương hoặc thậm chí cao hơn món có thịt. Điều này đặt ra thách thức trong việc duy trì mức giá hợp lý cho bữa ăn học đường.

Bài toán cân bằng chưa có lời giải

Hiện tại, chi phí trung bình cho một bữa trưa ở trường học tại Anh vào khoảng 3,16 bảng Anh. Chính phủ chi khoảng 1,5 tỷ bảng mỗi năm để cung cấp bữa ăn miễn phí cho khoảng 3,4 triệu trẻ em, và con số này dự kiến sẽ tiếp tục tăng khi chính sách mở rộng nhóm thụ hưởng có hiệu lực.

Tuy nhiên, ngành cung cấp thực phẩm đang chịu áp lực lớn từ lạm phát. Trong ba năm qua, giá thực phẩm trong chuỗi cung ứng đã tăng từ 50 - 70%. Cùng với đó là chi phí nhân công và năng lượng leo thang, khiến biên lợi nhuận vốn đã thấp càng bị thu hẹp.

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng việc nâng cao tiêu chuẩn thực phẩm không nhất thiết làm tăng chi phí nếu có sự đầu tư và hỗ trợ phù hợp từ chính phủ. Bà Stephanie Slater, đại diện Tổ chức School Food Matters, cho rằng vấn đề cốt lõi nằm ở việc hệ thống cần được tài trợ tốt hơn.

Các đề xuất hiện vẫn đang trong giai đoạn tham vấn và dự kiến được triển khai từng bước từ năm tới. Trong bối cảnh tỷ lệ trẻ em thừa cân hoặc béo phì tại Anh ở mức đáng lo ngại, khoảng 24%, chính phủ cho rằng việc cải tổ bữa ăn học đường là cần thiết.

Mặc dù vậy, câu hỏi lớn vẫn còn đó: Làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu sức khỏe cộng đồng và nhu cầu thực tế của học sinh, nhà trường cũng như ngành công nghiệp? Câu trả lời có lẽ không nằm ở việc loại bỏ hoàn toàn những món ăn hấp dẫn, mà ở việc tìm ra một điểm cân bằng hợp lý, nơi dinh dưỡng và niềm vui có thể cùng tồn tại trong mỗi bữa ăn học đường.

Cải tổ bữa ăn học đường, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện thêm hay bớt một món ăn trong thực đơn. Đó là phép thử đối với năng lực hoạch định chính sách phù hợp với thực tiễn, nơi mọi quyết định đều tác động trực tiếp tới hàng triệu học sinh, gia đình và người lao động trong ngành dịch vụ ăn uống.

Khi mục tiêu nâng cao sức khỏe cộng đồng đặt cạnh yêu cầu duy trì sự hấp dẫn và tính khả thi của bữa ăn học đường, bài toán cân bằng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Có lẽ, lời giải bền vững không nằm ở những quy định cứng nhắc, mà ở một cách tiếp cận linh hoạt, nơi dinh dưỡng và niềm vui ăn uống có thể song hành trong môi trường giáo dục hiện đại.