 |
| Trung tâm hỗ trợ giáo dục hòa nhập cho học sinh khuyết tật. Ảnh minh họa/internet. |
Người khuyết tật tham gia thực chất vào xây dựng chính sách
Từ năm 2024, Chương trình chung do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) triển khai đã phát triển và thí điểm 5 mô hình liên kết.
Các mô hình gồm: hệ thống chuyển đổi và cung cấp miễn phí tài liệu học tập tiếp cận được; tăng cường hoạt động của các trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Hòa nhập (IERC) với phương pháp Thiết kế phổ quát trong học tập (UDL) và Kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP); lồng ghép giáo dục giới tính toàn diện hòa nhập người khuyết tật; mô hình dịch vụ sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản hòa nhập; và dịch vụ chăm sóc ban ngày cho trẻ em khuyết tật nặng.
Các mô hình được triển khai tại Hà Nội, Đà Nẵng và Cần Thơ trong năm 2025, góp phần nâng cao năng lực cho hơn 260 cán bộ, nhân viên chuyên môn, đồng thời tạo ra các bằng chứng và bài học thực tiễn phục vụ đối thoại chính sách ở cấp quốc gia.
Ông Tạ Ngọc Trí - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo Giáo dục trẻ khuyết tật và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn (Bộ GD&ĐT) - đánh giá, Liên Hợp Quốc là đối tác lâu dài và tin cậy của Bộ trong nỗ lực nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt đối với người khuyết tật.
Khi Chương trình chung bước vào giai đoạn kết thúc, trọng tâm được chuyển sang việc bàn giao những cách tiếp cận đã được kiểm chứng cho các đối tác quốc gia, tích hợp vào hệ thống cung cấp dịch vụ hiện có và tạo nền tảng để mở rộng trong tương lai.
Khẳng định hòa nhập người khuyết tật không phải là hoạt động từ thiện hay xây dựng những dịch vụ song song, mà bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam – nhìn nhận, người khuyết tật là những người có quyền, những công dân bình đẳng và những đối tác thiết yếu trong việc định hình hệ thống và cộng đồng nơi họ sinh sống.
Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc kêu gọi tiếp tục tăng cường hợp tác giữa Liên Hợp Quốc, Chính phủ, các tổ chức của người khuyết tật và các bên liên quan, nhằm chuyển những sáng kiến đã chứng minh hiệu quả thành các hệ thống bền vững và tạo ra những thay đổi lâu dài.
Một thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh là, người khuyết tật cần được tham gia thực chất trong toàn bộ quá trình xây dựng chính sách và dịch vụ, từ xác định vấn đề, thiết kế, thử nghiệm đến triển khai, giám sát và đánh giá.
Việt Nam cam kết thúc đẩy bảo vệ quyền của người khuyết tật. Ảnh minh họa/internet.
Từ mô hình thí điểm đến khả năng nhân rộng
Chương trình chung của Liên Hợp Quốc về Hòa nhập Người khuyết tật đã phối hợp trực tiếp với 25 tổ chức của người khuyết tật và tổ chức 40 khóa đào tạo, thu hút hơn 1.000 người tham gia. Các hoạt động góp phần nâng cao năng lực cho tổ chức của người khuyết tật, cán bộ giáo dục, y tế, nhà cung cấp dịch vụ và các bên liên quan.
Việc để người khuyết tật tham gia trực tiếp vào quá trình đánh giá nhu cầu cũng tạo cơ sở hình thành những mô hình dịch vụ phù hợp hơn với thực tế.
Tại Cần Thơ, đánh giá nhu cầu với sự tham gia trực tiếp của người khuyết tật đã giúp hình thành mô hình dịch vụ sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản hòa nhập. Tổng cộng 213 người khuyết tật, trong đó 62% là nam và 38% là nữ, đã được tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế phù hợp, gồm truyền thông về sức khỏe tình dục và sức khỏe sinh sản và khám sức khỏe tại các trạm y tế cấp xã.
Trong lĩnh vực giáo dục, mô hình thí điểm Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Hòa nhập (IERC) tại Đà Nẵng giúp nâng cao năng lực cán bộ giáo dục trong hỗ trợ giáo dục hòa nhập và giáo dục giới tính toàn diện hòa nhập người khuyết tật, mang lại lợi ích cho 292 trẻ em và thanh niên khuyết tật từ 13-25 tuổi.
Chương trình cũng thí điểm cung cấp miễn phí sách điện tử có khả năng tiếp cận cho 35 học sinh tại Trường Phổ thông Cơ sở Nguyễn Đình Chiểu và Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Giáo dục Đà Nẵng.
Mô hình được kỳ vọng tạo nền tảng để nhân rộng trên mạng lưới các trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, trường chuyên biệt và cơ sở nội trú trên cả nước, phục vụ học sinh khiếm thị từ lớp 5 đến lớp 12.
Những mô hình này được triển khai trong bối cảnh giáo dục hòa nhập đặt ra yêu cầu không chỉ mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục mà còn bảo đảm người học khuyết tật được hỗ trợ phù hợp trong quá trình học tập.
Thông tin từ Hội nghị lần thứ 18 các quốc gia thành viên Công ước Quyền của người khuyết tật (CRPD) cho thấy, Việt Nam đã hỗ trợ hơn 1,6 triệu người khuyết tật được nhận trợ cấp xã hội hằng tháng và 96% người khuyết tật có bảo hiểm y tế.
Việt Nam cũng đã mở rộng giáo dục hòa nhập và chuyên biệt với tỷ lệ trẻ khuyết tật đến trường đạt 65%, chuẩn hóa ngôn ngữ ký hiệu và chữ nổi Braille trên cả nước; tạo điều kiện cho 4 triệu người khuyết tật tham gia lực lượng lao động thông qua các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm.
Các kết quả trên cho thấy những nỗ lực trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, đào tạo nghề và việc làm cho người khuyết tật. Đồng thời, việc triển khai các mô hình thí điểm tạo thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình trao đổi, hoàn thiện chính sách và dịch vụ.
Khi Chương trình chung của Liên Hợp Quốc bước vào giai đoạn kết thúc, việc chuyển giao các cách tiếp cận đã được kiểm chứng cho đối tác quốc gia trở thành một trọng tâm. Cùng với đó là yêu cầu tích hợp các mô hình vào hệ thống cung cấp dịch vụ hiện có và tạo nền tảng để mở rộng trong tương lai.
Nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này, Việt Nam khẳng định sẵn sàng hợp tác với tất cả các nước và tổ chức liên quan nhằm bảo đảm hơn nữa quyền của người khuyết tật, hướng đến một xã hội công bằng, tự cường, bao trùm và không ai bị bỏ lại phía sau.
