Đồng bộ nguồn lực, tạo nền tảng bền vững cho sức khỏe học đường

Từ mô hình điểm đến chính sách dinh dưỡng học đường bền vững

Nhận thức sâu sắc vai trò của dinh dưỡng trong nâng cao thể trạng người Việt, Tập đoàn TH đã đồng hành cùng Bộ GD&ĐT, Viện Dinh dưỡng – Bộ Y tế, các chuyên gia độc lập về dinh dưỡng trong nước và quốc tế (Pháp và Nhật Bản), các cơ quan, ban, ngành để khởi xướng, xây dựng và triển khai các chương trình dinh dưỡng học đường.

Từ ly sữa học đường được triển khai từ năm 2013, TH tiếp tục phát triển đến Mô hình điểm Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam. Mô hình được triển khai thí điểm trong năm học 2020-2021 tại 10 tỉnh, thành phố đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.

Theo ông Phạm Thế Quyền, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển, Tập đoàn TH, thành tựu lớn nhất của Mô hình điểm là tạo dựng được một cách tiếp cận có cơ sở khoa học, có thể chuẩn hóa và nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.

Kết quả này là cơ sở để Quyết định 973/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026 - 2035 xác định nhiệm vụ “nhân rộng mô hình bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp với hoạt động vận động thể lực, trong đó xây dựng thực đơn đáp ứng đủ các nội dung theo Chương trình giáo dục mầm non”.

Từ thực tiễn triển khai, ông Phạm Thế Quyền cho rằng để Quyết định 973/QĐ-TTg thực sự đi vào đời sống và tiến tới một khung pháp lý bền vững hơn, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế triển khai theo hướng đồng bộ, ổn định và bền vững.

Trước hết, cần thiết lập định biên dinh dưỡng trong trường học, bảo đảm cơ sở vật chất tổ chức bữa ăn học đường và vệ sinh trường học. Theo đó, quy định rõ vị trí nhân sự chuyên trách về dinh dưỡng tại các cơ sở giáo dục, đặc biệt ở cấp mầm non và tiểu học. Nhân sự này có chức năng, nhiệm vụ xây dựng thực đơn, giám sát chất lượng bữa ăn, phối hợp với đơn vị cung cấp suất ăn và phụ huynh trong công tác dinh dưỡng cho trẻ.

Việc này góp phần chuẩn hóa công tác tổ chức bữa ăn học đường, thay vì phụ thuộc vào nhân sự kiêm nhiệm như hiện nay. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ đầy đủ công tác tổ chức bữa ăn học đường, hoạt động thể lực cũng như các quy định về an toàn, vệ sinh trường học.

Về nguồn lực tài chính, cần trước tiên tập trung vào nhóm trẻ mầm non và tiểu học. Theo ông Phạm Thế Quyền, cần tính toán mức chi phí hợp lý cho một bữa ăn học đường và ly sữa tươi nguyên chất, từ đó xây dựng tổng ngân sách quốc gia theo quy mô học sinh thực tế.

Ngân sách cho công tác dinh dưỡng học đường cần được triển khai trên cơ chế minh bạch, phối hợp giữa ngân sách Nhà nước và xã hội hóa, trong đó phân định rõ phần Nhà nước bảo trợ, phần phụ huynh đóng góp và phần doanh nghiệp đồng hành. Việc phân bổ rõ trách nhiệm và cơ chế phối hợp sẽ giúp bảo đảm tính bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Một nội dung khác được đề xuất là triển khai cơ chế đấu thầu công khai, minh bạch đối với sữa tươi học đường, đi kèm bộ tiêu chí kỹ thuật rõ ràng về an toàn, chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Sữa sử dụng trong bữa ăn học đường là sữa tươi nguyên chất. Cơ chế đấu thầu minh bạch, có kiểm soát theo tiêu chuẩn thống nhất sẽ góp phần bảo đảm chất lượng sản phẩm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp.

Việc tổ chức bữa ăn bán trú cũng cần phù hợp với điều kiện từng địa phương, dựa trên lợi thế nông nghiệp, phù hợp nền nếp sinh hoạt và theo đúng kết quả nghiên cứu của Mô hình điểm Bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam. Đây được xem là yếu tố bảo đảm tính khả thi và bền vững khi triển khai trên diện rộng.

Cùng với các giải pháp trên, ông Phạm Thế Quyền nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh truyền thông nhằm lan tỏa nhận thức và tạo sự đồng thuận xã hội. Thông qua truyền thông lành mạnh, học sinh, phụ huynh, thầy cô giáo và toàn xã hội sẽ có nhận thức đúng đắn, đồng lòng hưởng ứng chính sách.

Đặc biệt, ông Phạm Thế Quyền đề xuất cần có Luật Dinh dưỡng học đường nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần, nâng cao tầm vóc thế hệ trẻ.

Theo ông, Nhật Bản sau khi chấm dứt chiến tranh năm 1946, đến năm 1953 đã thử nghiệm và năm 1954 ban hành Luật Bữa trưa Học đường, để 70 năm sau không còn cụm từ “Nhật lùn”. Việt Nam cũng đã có một lộ trình bài bản, các căn cứ nghiên cứu, đối chứng khoa học, chuyên nghiệp, đủ điều kiện để các cơ quan chức năng làm cơ sở thực tiễn cho ra đời Luật Dinh dưỡng học đường.

Phát huy cơ chế phối hợp, huy động nguồn lực toàn xã hội

Từ thực tiễn địa phương, ông Nguyễn Vinh Thanh, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Ninh, cho biết tỉnh xác định chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe học sinh là nhiệm vụ liên ngành, liên lĩnh vực, đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể.

Trên cơ sở đó, Bắc Ninh xác định xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội là giải pháp then chốt để triển khai Chương trình Sức khỏe học đường. Tỉnh đã ban hành nhiều kế hoạch, quy chế phối hợp và cơ chế hỗ trợ nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương.

Cơ chế phối hợp đa ngành được xác định giữa cơ quan quản lý Nhà nước, ngành Giáo dục, ngành Y tế, Bảo hiểm xã hội, chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, cơ quan báo chí và cơ sở đào tạo; đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội để triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026 - 2035.

Thực tiễn cho thấy, cơ chế phối hợp đa ngành không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước mà còn tạo động lực quan trọng để huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước và toàn xã hội.

Làm rõ nhận định này, ông Nguyễn Vinh Thanh cho biết, cơ chế phối hợp đa ngành, đa chủ thể trong chăm sóc sức khỏe học sinh được xây dựng từ cấp tỉnh đến cơ sở. UBND tỉnh giữ vai trò điều phối; ngành Giáo dục là đầu mối tổ chức thực hiện; ngành Y tế, Bảo hiểm xã hội, các sở, ngành, chính quyền địa phương, gia đình, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cơ quan báo chí cùng tham gia theo chức năng, nhiệm vụ.

Đặc biệt, Quyết định số 35/2025/QĐ-UBND về Quy chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội đã tạo nền tảng để huy động sự tham gia của toàn xã hội trong chăm sóc, giáo dục và bảo vệ học sinh, góp phần đưa công tác sức khỏe học đường trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng.

Bên cạnh đó, nhiều chính sách huy động nguồn lực mang tính đặc thù của địa phương được triển khai, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Theo ông Nguyễn Vinh Thanh, Bắc Ninh là một trong những địa phương chủ động ban hành chính sách hỗ trợ 50% mức đóng bảo hiểm y tế đối với học sinh thuộc diện tự tham gia. Chính sách góp phần giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình, duy trì tỷ lệ học sinh tham gia bảo hiểm y tế ở mức cao và tạo nguồn lực tài chính bền vững cho công tác chăm sóc sức khỏe học sinh.

Chương trình Sữa học đường cũng được triển khai theo mô hình phối hợp Nhà nước - doanh nghiệp - gia đình. Trong đó, ngân sách tỉnh hỗ trợ 50%, doanh nghiệp hỗ trợ 25%, phụ huynh đóng góp 25%. Đối với trẻ em thuộc các đối tượng chính sách theo quy định, phần kinh phí do phụ huynh đóng góp được ngân sách Nhà nước hỗ trợ.

Đây là mô hình huy động nguồn lực xã hội hóa, thể hiện sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng trong chăm lo dinh dưỡng học đường.

Cùng với việc huy động nguồn lực, chất lượng chăm sóc sức khỏe học sinh tại Bắc Ninh từng bước được nâng cao theo hướng toàn diện, lấy phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe ban đầu làm trọng tâm.

Ông Nguyễn Vinh Thanh cho biết, thông qua sự phối hợp giữa ngành Giáo dục và ngành Y tế, công tác khám sức khỏe định kỳ cho học sinh được triển khai nền nếp. Các hoạt động theo dõi, quản lý sức khỏe, phòng chống dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe tâm thần, bảo đảm an toàn thực phẩm và dinh dưỡng học đường ngày càng đi vào chiều sâu.

Bắc Ninh đồng thời là một trong những địa phương triển khai hiệu quả sàng lọc sức khỏe học sinh gắn với Chương trình khám sức khỏe toàn dân của tỉnh, góp phần phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, bệnh, tật học đường để có biện pháp tư vấn, can thiệp và quản lý sức khỏe kịp thời.

Việc ban hành hướng dẫn thực đơn tiêu chuẩn cho trẻ em, học sinh trong trường học cùng với triển khai Chương trình Sữa học đường đã tạo thành chuỗi giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng dinh dưỡng và cải thiện thể trạng học sinh.

Cơ chế phối hợp cũng góp phần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và tạo sự đồng thuận của cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe học sinh. Thông qua sự tham gia của các cơ quan báo chí, Hội Chữ thập đỏ, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, nhiều hoạt động truyền thông, tư vấn học đường, đào tạo đội ngũ, hỗ trợ cơ sở vật chất, giáo dục kỹ năng sống và chăm sóc sức khỏe tinh thần được triển khai.

Từ đó, công tác sức khỏe học đường không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường mà đã trở thành trách nhiệm chung của gia đình, cộng đồng và toàn xã hội.

Từ thực tiễn địa phương, Ông Nguyễn Vinh Thanh nhận thấy để Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026 - 2035 đạt hiệu quả cao và phát triển bền vững, bên cạnh sự nỗ lực của các địa phương, rất cần sự quan tâm chỉ đạo của Trung ương cùng sự đồng hành của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí trong việc huy động các nguồn lực hỗ trợ.

Trên tinh thần đó, ông đề xuất 3 nhiệm vụ ưu tiên cần tập trung huy động nguồn lực trong thời gian tới.

Một là, huy động nguồn lực để tăng cường truyền thông và xây dựng, nhân rộng mô hình "Trường học an toàn, nâng cao sức khỏe, y tế trường học thân thiện".

Hai là, huy động nguồn lực để từng bước xây dựng chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh.

Ba là, huy động nguồn lực để từng bước thực hiện chính sách hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho học sinh.