Duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT tạo thước đo chung về chất lượng

Công cụ đánh giá chuẩn đầu ra giáo dục phổ thông trên phạm vi quốc gia

PGS.TS Võ Văn Minh - Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm, ĐH Đà Nẵng cho rằng, cần nhìn nhận Kỳ thi tốt nghiệp THPT trước hết từ bản chất. Đây không chỉ là kỳ thi để cấp bằng tốt nghiệp, càng không nên nhìn chủ yếu dưới góc độ có sử dụng điểm thi để tuyển sinh ĐH hay không. Về bản chất, đây là công cụ đánh giá chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông trên phạm vi quốc gia.

Trong một hệ thống giáo dục có hàng triệu học sinh học tập trong những điều kiện khác nhau giữa các vùng miền, đô thị và nông thôn, cũng như giữa các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, Nhà nước cần một chuẩn đánh giá chung, khách quan và đáng tin cậy để xác định học sinh đã đạt được gì sau 12 năm giáo dục phổ thông. Nếu thiếu một công cụ đánh giá chung, sẽ rất khó có được bức tranh đầy đủ, tin cậy về chất lượng giáo dục phổ thông trên phạm vi cả nước.

“Tôi cho rằng, giá trị lớn nhất của một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia không nằm ở việc “đỗ” hay “trượt”, mà nằm ở thông tin mà kỳ thi tạo ra”. PGS.TS Võ Văn Minh lý giải, từ dữ liệu của kỳ thi, có thể nhìn nhận chất lượng giáo dục ở từng địa phương, từng vùng miền; nhận diện những khoảng cách về cơ hội học tập; đánh giá tác động của Chương trình GDPT 2018; đồng thời có thêm căn cứ để điều chỉnh chính sách, chương trình, phương pháp dạy học và công tác đào tạo giáo viên.

Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, càng cần một cơ chế đánh giá đủ tin cậy để kiểm chứng những mục tiêu đó đã thực sự đạt được đến đâu.

Từ góc nhìn của một trường ĐH sư phạm, PGS.TS Võ Văn Minh cho rằng đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chất lượng đội ngũ giáo viên. Muốn đổi mới giáo dục phổ thông một cách thực chất, không thể chỉ đổi mới chương trình và sách giáo khoa, mà cần có dữ liệu phản hồi đủ tin cậy về kết quả đầu ra của người học. Kỳ thi chuẩn hóa quốc gia, nếu được thiết kế phù hợp, sẽ là một trong những nguồn dữ liệu quan trọng để toàn bộ hệ thống giáo dục tự soi chiếu và cải tiến.

Vì vậy, ông ủng hộ việc tiếp tục duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhưng cần tiếp tục đổi mới để Kỳ thi ngày càng thực hiện đúng chức năng của một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia.

Cùng quan điểm tiếp tục duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT trong bối cảnh đổi mới căn bản giáo dục phổ thông và đẩy mạnh tự chủ ĐH, theo TS. Trần Thị Hoàng Anh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS và THPT Alpha Hải Phòng (thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest), đây không chỉ là kỳ thi xét công nhận tốt nghiệp mà còn là công cụ đánh giá chuẩn hóa quốc gia, phục vụ đồng thời nhiều mục tiêu của hệ thống giáo dục.

Dưới góc độ quản lý giáo dục, Kỳ thi giúp xác lập một chuẩn đầu ra thống nhất cho học sinh sau 12 năm học, tạo cơ sở để đánh giá chất lượng giáo dục giữa các địa phương, các loại hình trường học và là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ hoạch định chính sách. Trong điều kiện việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên tại các trường vẫn có sự khác biệt về cách thức tổ chức và chuẩn đánh giá, một kỳ thi chung có ý nghĩa bảo đảm tính công bằng, minh bạch của hệ thống.

Dưới góc độ khoa học khảo thí, hầu hết các quốc gia đều duy trì một kỳ đánh giá chuẩn hóa ở cuối cấp phổ thông. Giá trị lớn nhất của một kỳ thi chuẩn hóa không nằm ở việc "thi để tốt nghiệp", mà ở việc tạo ra một thước đo có độ tin cậy và độ giá trị cao, giúp phản ánh khách quan năng lực của người học trên cùng một chuẩn đo lường. Đây cũng là cơ sở để các trường ĐH sử dụng kết quả theo mức độ phù hợp trong tuyển sinh, đồng thời giảm chi phí xã hội nếu mỗi trường phải tổ chức một kỳ thi riêng.

Với phân tích trên, TS. Trần Thị Hoàng Anh khẳng định cần tiếp tục nâng cao chất lượng để Kỳ thi tốt nghiệp THPT trở thành một kỳ đánh giá chuẩn hóa quốc gia hiện đại, phản ánh đúng năng lực người học, đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống giáo dục.

Giảm áp lực, hạn chế nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục đại học

TS. Nguyễn Viết Huy - Phó Trưởng phòng Giáo dục Mầm non - Phổ thông (Sở GD&ĐT Hưng Yên) khẳng định: tiếp tục duy trì, hoàn thiện Kỳ thi tốt nghiệp THPT trong giai đoạn ngành Giáo dục bước vào chu kỳ tiếp theo của quá trình thực hiện Chương trình GDPT 2018 là hết sức cần thiết.

Ông dẫn Kết luận số 91-KL/TW ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị nhấn mạnh việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW; trong đó, yêu cầu đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp THPT theo hướng giảm áp lực, tốn kém cho xã hội nhưng vẫn bảo đảm độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh, làm cơ sở cho tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp và giáo dục ĐH.

Trong những năm gần đây, tuyển sinh bằng kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong các phương thức tuyển sinh được cơ sở giáo dục ĐH sử dụng. Năm 2025, trong 7 phương thức tuyển sinh chính, sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT chiếm 50,3%. Điều này cho thấy kết quả Kỳ thi được đông đảo học sinh lựa chọn và có vai trò quan trọng trong tuyển sinh.

Đặc biệt, với những cải tiến trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, đề thi được xây dựng theo định hướng đánh giá tương đối toàn diện năng lực, phẩm chất người học ở các cấp độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng, góp phần hạn chế tình trạng học tủ, học vẹt. Nếu kết quả Kỳ thi có độ phân hóa, tin cậy cao, đây sẽ là một kênh quan trọng để cơ sở giáo dục ĐH sử dụng trong tuyển sinh, qua đó hạn chế việc tổ chức quá nhiều kỳ thi riêng mà cơ quan quản lý khó có thể kiểm soát toàn diện.

Bên cạnh đó, Kỳ thi tốt nghiệp THPT được tổ chức nghiêm túc, kết quả đáng tin cậy và được nhiều cơ sở giáo dục ĐH sử dụng trong tuyển sinh sẽ tạo tâm lý yên tâm cho học sinh trên cả nước. Các em có thể giảm áp lực phải vừa học trên lớp, vừa tham gia các lớp học thêm tràn lan để chuẩn bị cho nhiều kỳ thi riêng hoặc thi các loại chứng chỉ nước ngoài.

Điều này không chỉ góp phần giảm mệt mỏi, tốn kém mà còn hạn chế nguy cơ bất bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục ĐH giữa học sinh ở vùng sâu, vùng xa, học sinh hoàn cảnh khó khăn với các nhóm học sinh có điều kiện thuận lợi hơn.

TS.Nguyễn Viết Huy đồng thời nhấn mạnh, duy trì, tiếp tục cải tiến Kỳ thi tốt nghiệp THPT bảo đảm kết quả có độ tin cậy cao sẽ cung cấp căn cứ quan trọng để cơ quan quản lý giáo dục đánh giá hiệu quả triển khai Chương trình GDPT 2018 tại địa phương, cơ sở giáo dục; đồng thời làm cơ sở điều chỉnh chương trình khi cần thiết.

Liên quan đến tuyển sinh, PGS.TS Nguyễn Văn Minh cho rằng, hiện nay, khi trường ĐH ngày càng được trao quyền tự chủ tuyển sinh, thì một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia càng có ý nghĩa. Nó tạo mặt bằng tham chiếu chung để cơ sở giáo dục ĐH có thể sử dụng khi cần thiết, thay vì mỗi trường phải tự xây dựng một kỳ thi riêng và học sinh phải tham gia quá nhiều kỳ thi.

Như vậy, tự chủ tuyển sinh ĐH và duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT không phải hai lựa chọn loại trừ nhau. Ngược lại, một kỳ thi chuẩn hóa tốt sẽ tạo nền tảng dữ liệu chung để quyền tự chủ tuyển sinh của các trường được thực hiện minh bạch, khoa học và có trách nhiệm hơn.