 |
| Học sinh Trường THCS Tây Mỗ (Hà Nội) trải nghiệm trong phòng STEM. Ảnh: Đình Tuệ |
Khác với chuyến tham quan
Bộ GD&ĐT đang xây dựng dự thảo Thông tư về tổ chức hoạt động giáo dục STEM, trong đó mở hướng tổ chức STEM ngoài nhà trường tại cơ sở sản xuất, trường đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng...
Đồng tình với định hướng này, ông Hà Văn Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Mỹ Tho (Phong Doanh, Ninh Bình) cho rằng, học tập tại cơ sở sản xuất, trường đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng... giúp học sinh quan sát quy trình thực tế, tiếp xúc với công nghệ và vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết những vấn đề cụ thể. Đây là cách để STEM gắn với cuộc sống và định hướng nghề nghiệp.
Tuy nhiên, không nên đồng nhất hoạt động STEM ngoài nhà trường với chuyến tham quan. Mỗi hoạt động cần có mục tiêu giáo dục, nhiệm vụ học tập và sản phẩm cụ thể; địa điểm phải phù hợp với nội dung chương trình. Nhà trường, đơn vị phối hợp và cha mẹ học sinh cần xác định rõ trách nhiệm, nhất là quản lý học sinh, an toàn, phương tiện đi lại, bảo hiểm và xử lý tình huống phát sinh.
Theo bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội), tại cơ sở sản xuất hay viện nghiên cứu, học sinh được tiếp xúc với dây chuyền công nghệ, phòng thí nghiệm và các ứng dụng khoa học. Việc trực tiếp quan sát cánh tay robot vận hành trong nhà máy hay quy trình nuôi cấy mô tại viện sinh học có thể kích thích trí tò mò, ham học hỏi của học sinh.
Từ thực tế giảng dạy, cô Phạm Thị Liên - giáo viên tiếng Anh, Trường THPT Vị Xuyên (Vị Xuyên, Tuyên Quang) nhận thấy học sinh thường hứng thú khi được trực tiếp quan sát, đặt câu hỏi và tham gia các hoạt động gắn với đời sống. Chẳng hạn, khi tìm hiểu một cơ sở sản xuất, các em không chỉ biết sản phẩm được tạo ra như thế nào mà còn hiểu thêm về quy trình, công nghệ, yêu cầu về chất lượng, môi trường và trách nhiệm của người lao động.
Dù vậy, cô Liên nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa chuyến tham quan trải nghiệm và hoạt động STEM có mục tiêu giáo dục. Không phải cứ đưa học sinh đến cơ sở sản xuất là đã có hoạt động STEM.
“Ví dụ, việc học sinh tham quan một xưởng chè, trải nghiệm hái chè, đóng gói chè là hoạt động bổ ích giúp các em hiểu thêm về văn hóa, sản xuất và đời sống. Nhưng để trở thành hoạt động STEM, học sinh cần được giao nhiệm vụ cụ thể như tìm hiểu quy trình sản xuất, phân tích công nghệ chế biến, tính toán các yếu tố liên quan đến sản phẩm, đề xuất giải pháp cải tiến bao bì hoặc phương thức bảo quản. Khi đó, trải nghiệm trở thành quá trình học sinh vận dụng kiến thức để tìm hiểu và giải quyết vấn đề”, cô Liên phân tích.
Ảnh minh họa ITN.
Tránh thương mại hóa
Để hoạt động STEM ngoài nhà trường đạt hiệu quả, bà Phan Thị Hằng Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ) cho rằng, địa điểm phải phù hợp với mục tiêu, nội dung giáo dục và bảo đảm an toàn cho học sinh; quy định rõ trách nhiệm của nhà trường, giáo viên và đơn vị phối hợp, nhất là trong quản lý học sinh, xử lý tình huống phát sinh; đồng thời có nhiệm vụ học tập và sản phẩm đầu ra cụ thể.
“Quan trọng nhất, không nên hiểu cứ đưa học sinh ra ngoài trường là giáo dục STEM. Các em phải được quan sát, trải nghiệm, đặt vấn đề, vận dụng kiến thức và tạo ra sản phẩm hoặc giải pháp. Có như vậy mới tránh việc STEM trở thành chuyến tham quan hình thức hoặc hoạt động quảng bá cho đơn vị tổ chức, đồng thời hạn chế những khoản đóng góp không cần thiết cho phụ huynh”, bà Hằng Hải nêu rõ.
Theo cô Phạm Thị Liên, giáo viên cần chuẩn bị kỹ trước, trong và sau hoạt động. Học sinh cần được định hướng tìm hiểu trước khi đi, có câu hỏi hoặc nhiệm vụ cần giải quyết trong quá trình trải nghiệm và sản phẩm học tập, phần trình bày hoặc hoạt động vận dụng sau chuyến đi. Qua đó, hoạt động trở thành một phần của quá trình học tập, thay vì chỉ là ngoại khóa.
Ngoài ra, STEM ngoài nhà trường tạo cơ hội để học sinh sử dụng ngoại ngữ trong những bối cảnh gần thực tế. Các em có thể tìm hiểu tài liệu, trao đổi thông tin, giới thiệu sản phẩm hoặc trình bày ý tưởng bằng tiếng Anh. Khi đó, tiếng Anh trở thành công cụ giúp học sinh tiếp cận tri thức, giao lưu và tự tin hơn trong quá trình hội nhập.
“Tổ chức STEM ngoài nhà trường sẽ tạo thêm cơ hội học tập thiết thực cho học sinh, đặc biệt ở vùng khó khăn. Nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, các cơ sở tiếp nhận và các lực lượng liên quan, đây sẽ là hình thức giáo dục hiệu quả, giúp học sinh phát triển năng lực, mở rộng tầm nhìn và nhận ra kiến thức học mỗi ngày đều có ý nghĩa trong cuộc sống”, cô Phạm Thị Liên chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Vân Hồng kiến nghị Bộ GD&ĐT ban hành khung hướng dẫn chi tiết về quy trình bảo đảm an toàn, mẫu hợp đồng hợp tác giữa nhà trường và cơ sở ngoài trường, cơ chế tài chính minh bạch cho các hoạt động này; đồng thời đổi mới đào tạo sư phạm, tổ chức các khóa tập huấn thực tế cho giáo viên về thiết kế bài học STEM trải nghiệm và quản lý rủi ro.
Dự thảo mở rộng không gian tổ chức giáo dục STEM ra ngoài nhà trường, tạo thêm cơ hội để học sinh tiếp cận thực tiễn và vận dụng kiến thức. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần chuẩn bị đầy đủ về cơ chế, kinh phí, đội ngũ và năng lực tổ chức, bảo đảm hoạt động STEM thực chất, an toàn và phù hợp với điều kiện từng nhà trường.
