Sức bật mới của Giáo dục Hưng Yên từ hệ sinh thái số

Từ việc làm sạch dữ liệu, triển khai học bạ số đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy, ngành GD-ĐT Hưng Yên đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ. Chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở hạ tầng máy móc hay công nghệ, mà đang thực sự thay đổi tư duy quản trị, hỗ trợ người thầy và lấy học sinh làm trung tâm.

Từ nền tảng dữ liệu đến quản trị số

Những năm qua, ngành Giáo dục Hưng Yên đặc biệt chú trọng công tác chuyển đổi số, từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và đổi mới dạy học.

Đáng chú ý, tuyển sinh đầu cấp trực tuyến, kho học liệu số ứng dụng AI, họp không giấy và hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành GD&ĐT đã được triển khai tới 100% cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên trên toàn tỉnh. Đây được xem như nền tảng quan trọng để ngành dần chuyển từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Theo TS Nguyễn Viết Huy - Phó Trưởng phòng Giáo dục phổ thông (Sở GD&ĐT Hưng Yên), việc triển khai đồng bộ các nền tảng số đã tạo ra những kết quả có thể định lượng trong cắt giảm thủ tục hành chính, nâng cao tính công khai, minh bạch và hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học.

TS Nguyễn Viết Huy cho rằng, dữ liệu số đang giúp ngành Giáo dục có được bức tranh tổng thể hơn về quy mô trường lớp, số lượng học sinh, chất lượng cơ sở giáo dục và đội ngũ. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể dự báo những biến động trong tương lai để chủ động hơn trong đầu tư ngân sách, cơ sở vật chất, trang thiết bị, tuyển dụng và bố trí giáo viên.

Ở cấp trường, dữ liệu số cũng mở ra phương thức quản trị linh hoạt hơn. Các công việc như điểm danh, xếp thời khóa biểu, quản lý thiết bị dạy học, sách giáo khoa, sách tham khảo, thu học phí không dùng tiền mặt hay quản lý hồ sơ sổ sách có thể từng bước được tự động hóa. Giáo viên nhờ đó giảm bớt thời gian dành cho hồ sơ giấy tờ, có thêm thời gian tập trung cho chuyên môn và học sinh.

Mặt khác, nhà trường có điều kiện theo dõi sát hơn tiến độ học tập, kết quả của từng học sinh, từ đó nhận diện những em cần hỗ trợ hoặc có năng lực nổi trội để xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp.

Một trong những kết quả đáng chú ý của quá trình chuyển đổi số là việc ngành Giáo dục Hưng Yên dần hoàn thiện và làm sạch cơ sở dữ liệu. Dữ liệu giáo viên, học sinh được rà soát, chuẩn hóa theo tiêu chí “Đúng, Đủ, Sạch, Sống”, tỷ lệ xác thực định danh điện tử đạt trên 98% với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

100% cơ sở giáo dục đã triển khai phần mềm quản trị trường học kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu ngành; tỷ lệ người học, nhà giáo được định danh và quản lý bằng hồ sơ số đạt 100%; quản lý cơ sở vật chất, thiết bị bằng hồ sơ số đạt tỷ lệ 80%.

Đối với học bạ số, toàn tỉnh đã triển khai học bạ số cấp tiểu học và thí điểm hiệu quả ở các cấp trung học (THCS, THPT, GDTX) tại 100% trường có cấp tiểu học. 100% học sinh tại các cơ sở triển khai thí điểm đã được tạo lập dữ liệu học bạ số thành công và gửi nộp về Bộ GD&ĐT.

Ở lĩnh vực văn bằng, Sở GD&ĐT đã hoàn thành số hóa 100% bằng tốt nghiệp THPT từ năm 2020 trở về trước. Đồng thời, ngành xây dựng kế hoạch số hóa hồ sơ văn bằng, chứng chỉ, sẵn sàng tích hợp và tra cứu trên VNeID.

“Những con số này cho thấy chuyển đổi số tại Hưng Yên không chỉ dừng ở việc đưa một số phần mềm vào sử dụng mà đang từng bước hình thành hệ thống dữ liệu dùng chung. Đây là cơ sở quan trọng để các cấp quản lý có thể khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, đồng thời hạn chế việc phải cung cấp, nhập lại cùng một loại thông tin ở nhiều khâu khác nhau”, TS Nguyễn Viết Huy nhấn mạnh.

AI vào lớp học

Cùng với xây dựng nền tảng dữ liệu, AI đang dần được đưa vào hoạt động quản lý và dạy học tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh.

Ngay đầu năm học 2025 - 2026, Sở GD&ĐT Hưng Yên đã tổ chức tập huấn sử dụng AI cho 100% cán bộ quản lý, giáo viên tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên trên địa bàn tỉnh.

Sau tập huấn, Sở GD&ĐT phát động phong trào ứng dụng AI trong thiết kế bài giảng tại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông. Mục tiêu không chỉ giúp giáo viên làm quen với công nghệ mới mà còn góp phần xây dựng kho học liệu số dùng chung của ngành.

Đến thời điểm hiện tại, các cơ sở giáo dục đã xây dựng và gửi về Sở GD&ĐT 897 bài giảng ứng dụng AI. Trong đó, bậc mầm non có 173 bài, cấp tiểu học 314 bài, THCS 187 bài và THPT 223 bài.

Cùng với các bài giảng, ngành Giáo dục đã xây dựng 1.239 video bài giảng ứng dụng AI để đóng góp vào Kho học liệu số dùng chung toàn tỉnh.

Việc ứng dụng AI cũng được thể hiện qua hoạt động dạy học thực tế tại các trường, cấp THCS có 7.650 tiết dạy ứng dụng AI, cấp THPT có 5.002 tiết dạy.

Những con số trên cho thấy AI đang dần chuyển từ khái niệm mới sang công cụ được sử dụng trong hoạt động chuyên môn tại các nhà trường.

Nhận diện rào cản và thách thức

Dù đạt nhiều kết quả, quá trình chuyển đổi số của ngành Giáo dục Hưng Yên vẫn đối mặt với không ít khó khăn.

Theo TS Nguyễn Viết Huy, hiện hệ thống máy tính tại nhiều trường đã xuống cấp, cần được đầu tư; các cơ sở giáo dục cùng lúc sử dụng nhiều phần mềm khác nhau, dẫn đến tình trạng thiếu tính liên thông, phân mảnh, trùng lặp dữ liệu và làm tăng thời gian thao tác.

Kinh phí mua bản quyền các phần mềm ứng dụng là rào cản lớn. Trong khi một số ứng dụng phục vụ quản lý, giảng dạy, kiểm tra đánh giá mới được sử dụng ở phiên bản miễn phí với nhiều giới hạn về tính năng. Một bộ phận giáo viên phải tự bỏ kinh phí mua ứng dụng, dẫn tới việc sử dụng còn nhỏ lẻ, chưa có tính hệ thống.

Một khó khăn khác theo ông Huy là tình trạng năng lực tiếp cận, làm chủ các công cụ công nghệ mới, đặc biệt là AI của đội ngũ cán bộ giáo viên chưa đồng đều. Một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên lớn tuổi còn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ và cần tiếp tục được tập huấn, bồi dưỡng.

Thực tế này cũng được phản ánh tại Trường THPT Vũ Tiên. Theo cô Nguyễn Thị Huệ - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, hệ thống máy tính mới được trang bị cho một số bộ phận chủ chốt như Ban Giám hiệu, kế toán, văn phòng, đoàn thanh niên và giáo vụ.

Trong khi đó, phòng thực hành máy tính được trang bị từ năm 2018, nhiều thiết bị đã hết khấu hao, hư hỏng hoặc lỗi thời. Một số máy được sửa chữa để tiếp tục sử dụng nhưng hoạt động không ổn định.

“Đội ngũ giáo viên cũng có sự chênh lệch về năng lực công nghệ. Một số giáo viên lớn tuổi tiếp cận công nghệ và AI còn chậm, cần thêm thời gian cũng như những đợt tập huấn theo hướng trực tiếp, thực hành và cầm tay chỉ việc”, cô Huệ cho biết.

Những hạn chế trên cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là câu chuyện về hạ tầng hay phần mềm. Để công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, cần đồng thời giải quyết bài toán về dữ liệu, khả năng liên thông, nguồn lực đầu tư và năng lực số của đội ngũ.

Hướng tới hệ sinh thái giáo dục số

Năm học 2026 - 2027 được xác định là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với chuyển đổi số giáo dục Hưng Yên, trong bối cảnh tỉnh tiếp tục sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phù hợp với vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, đồng thời tiếp tục triển khai các nhiệm vụ theo Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị.

Theo TS Nguyễn Viết Huy, ngành Giáo dục Hưng Yên sẽ tiếp tục đẩy mạnh khai thác dữ liệu số dùng chung, không làm phát sinh thủ tục ngoài quy định, giảm tối đa sổ sách, hồ sơ giấy để giáo viên có thêm thời gian thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục học sinh.

Ngành cũng sẽ rà soát, tham mưu UBND tỉnh đầu tư trường kiên cố, phòng học bộ môn, phòng lab, thiết bị thực hành STEM/STEAM; tăng cường giáo dục STEM/STEAM và kỹ năng số cho học sinh.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tháo gỡ dứt điểm xung đột dữ liệu giữa các phần mềm quản lý trường học, tiến tới thống nhất sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu ngành kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Mục tiêu là bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, liên thông và dùng chung.

Ngành Giáo dục Hưng Yên cũng đặt mục tiêu triển khai học bạ số toàn diện ở tất cả các cấp học; hoàn thiện số hóa 100% văn bằng, chứng chỉ; mở rộng ứng dụng AI có kiểm soát trong quản trị nhà trường, tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá.

Kho học liệu số dùng chung tiếp tục được bổ sung các video bài giảng ứng dụng AI từ lớp 1 - 12. Cùng với đó đẩy mạnh quản trị, điều hành trên môi trường số, giảm tối đa hồ sơ giấy và các thủ tục hành chính liên quan, phát triển các nền tảng học tập số dùng chung.

Tại các cơ sở giáo dục, chuyển đổi số cũng đang tiếp cận theo hướng thực chất hơn, lấy hiệu quả giáo dục làm trung tâm.

Xác định chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu và không thể chậm lại, cô Nguyễn Thị Huệ cho biết, nhà trường nỗ lực từng bước khắc phục khó khăn, khai thác hiệu quả nguồn lực hiện có, tăng cường tập huấn và khuyến khích giáo viên ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI, vào quản lý và dạy học.

“Chúng tôi quan niệm chuyển đổi số không chỉ cần đầu tư máy móc, phần mềm, mà quan trọng nhất là thay đổi tư duy và cách làm của con người, để cuối cùng học sinh được hưởng lợi nhiều nhất. Chuyển đổi số không chỉ thuộc về công nghệ, mà trước hết là câu chuyện của con người và vì sự tiến bộ của mỗi học sinh”, cô Huệ chia sẻ.

Tương tự, cô Đỗ Thị Oanh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Trần Hưng Đạo) cho rằng, chuyển đổi số không phải sử dụng càng nhiều công nghệ càng tốt, mà quan trọng sử dụng công nghệ đúng chỗ để nâng cao chất lượng quản trị và dạy học. Nhà trường tập trung vào ba hướng chính:

Thứ nhất, quản trị nhà trường bằng dữ liệu. Dữ liệu về học sinh, đội ngũ, chuyên môn, nền nếp, cơ sở vật chất được chuẩn hóa và khai thác để cán bộ quản lý có thông tin kịp thời, chính xác. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhà trường mới sau sáp nhập có hai điểm trường.

Thứ hai, đưa AI trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho giáo viên và cán bộ quản lý. AI có thể hỗ trợ xây dựng kế hoạch, học liệu, câu hỏi, phân tích dữ liệu và tổng hợp báo cáo, qua đó giảm bớt một phần công việc hành chính.

Nhà trường đồng thời chú trọng giúp giáo viên phân biệt giữa việc sử dụng một ứng dụng AI với việc tích hợp AI vào hoạt động dạy học, từ đó sử dụng công nghệ đúng mục tiêu và hiệu quả hơn.

Thứ ba, từng bước xây dựng lớp học số theo hướng cá thể hóa việc học. Công nghệ được sử dụng để giáo viên hiểu học sinh hơn, phát hiện những em cần hỗ trợ và những em có năng lực nổi trội, từ đó tổ chức dạy học phù hợp.

Với cách tiếp cận này, công nghệ không thay thế người thầy mà trở thành công cụ giúp người thầy có thêm thời gian, thêm dữ liệu và thêm phương tiện để giáo dục học sinh.