Tạo nền tảng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai từ bậc mầm non

Cùng với chương trình phù hợp, giáo viên cần được đào tạo, bồi dưỡng theo một lộ trình thống nhất, đáp ứng đặc thù dạy và học ngoại ngữ ở lứa tuổi đầu đời.

Tạo nền tảng ngôn ngữ từ mầm non

Chia sẻ với Báo GD&TĐ về xây dựng chương trình đào tạo chuẩn hóa cho các trường mầm non, chuyên gia giáo dục ThS. Trần Thùy Dương, Giám đốc đào tạo Budding Bean English Việt Nam cho rằng, việc triển khai tiếng Anh trong nhà trường cần được tiếp cận theo hướng xây dựng một hệ sinh thái học thuật, thay vì chỉ dừng ở việc biên soạn giáo trình.

Theo bà Trần Thùy Dương, một chương trình tiếng Anh chất lượng trước hết phải xác định rõ mục tiêu và chuẩn đầu ra có thể đo lường. Tuy nhiên, bên cạnh câu hỏi “học sinh cần đạt được gì”, chương trình cần trả lời được câu hỏi “vì sao cần dạy và học tiếng Anh theo cách đó”.

Từ triết lý giáo dục, chương trình mới có thể xác lập được bản sắc, phương pháp tiếp cận và định hướng phát triển năng lực ngôn ngữ phù hợp với từng lứa tuổi. Đây cũng là cơ sở để xây dựng đồng bộ khung chương trình, ma trận kiến thức, tài nguyên lớp học, phương pháp tổ chức hoạt động và quy trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên.

“Bắt đầu bằng mục tiêu” giúp chương trình có chuẩn đầu ra rõ ràng; trong khi “bắt đầu từ triết lý giáo dục” giúp định hình cách tiếp cận và giữ vững chất lượng giảng dạy, bà Trần Thùy Dương phân tích.

Theo đó, với giáo dục mầm non, việc xây dựng chương trình tiếng Anh càng cần tính đến đặc điểm phát triển của trẻ. Đây không phải là phiên bản thu nhỏ của chương trình dành cho học sinh lớn mà cần được thiết kế trên nền tảng trải nghiệm, vui chơi và tương tác.

Theo bà Trần Thùy Dương, nếu định hướng tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, việc tiếp cận có thể bắt đầu từ bậc mầm non. Đây là giai đoạn thuận lợi để trẻ hình thành những trải nghiệm ban đầu với ngôn ngữ, tạo nền tảng để tiếp tục phát triển năng lực tiếng Anh ở các cấp học sau.

Điểm quan trọng là không đặt nặng việc dạy trẻ ghi nhớ kiến thức theo cách truyền thống. Ở lứa tuổi này, tiếng Anh cần được đưa vào những hoạt động gần gũi, tự nhiên như âm nhạc, bài hát, kể chuyện và trò chơi. “Ở bậc mầm non thì mình lại không thể dạy các bạn ấy như kiểu mình dạy các bạn lớn được. Các bạn ấy sẽ phải học qua những trải nghiệm như học hát, kể chuyện hay qua các trò chơi”, bà Trần Thùy Dương chia sẻ.

Từ cách tiếp cận này, giáo viên mầm non không chỉ truyền đạt từ vựng hay mẫu câu mà còn phải biết thiết kế môi trường ngôn ngữ, tạo tình huống giao tiếp và tổ chức hoạt động để trẻ được nghe, hiểu, phản hồi và sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên.

Đây cũng đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Nếu chương trình được chuẩn hóa nhưng giáo viên chưa được trang bị đầy đủ năng lực chuyên môn và phương pháp tổ chức hoạt động, mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ sử dụng trong môi trường học tập sẽ khó đạt được.

Vì vậy, cùng với việc xây dựng chương trình, cần hình thành kế hoạch bồi dưỡng giáo viên theo hướng vừa nâng cao năng lực tiếng Anh, vừa phát triển năng lực sư phạm phù hợp với giáo dục mầm non.

Giáo viên cần được hỗ trợ về phương pháp dạy học thông qua trải nghiệm, cách khai thác âm nhạc, truyện kể, trò chơi; xây dựng môi trường giao tiếp bằng tiếng Anh và tổ chức các hoạt động phù hợp với khả năng tiếp nhận của trẻ. Quan trọng hơn, việc bồi dưỡng cần gắn với thực hành tại lớp học, thay vì chỉ dừng ở các khóa học lý thuyết.

Tạo môi trường để trẻ sử dụng tiếng Anh

Trong quá trình đưa tiếng Anh vào nhà trường, giáo viên chính là lực lượng trực tiếp biến chương trình thành hoạt động giáo dục cụ thể. Do đó, chuẩn hóa đội ngũ cần được xem là một cấu phần của mô hình triển khai tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.

Theo hướng này, chương trình đào tạo giáo viên cần được xây dựng đồng bộ với chương trình dành cho trẻ. Giáo viên phải hiểu mục tiêu đầu ra, triết lý giáo dục, nội dung và phương pháp của chương trình để có thể tổ chức các hoạt động nhất quán.

Bên cạnh năng lực ngoại ngữ, giáo viên cần được bồi dưỡng khả năng thiết kế hoạt động học tập, quan sát và đánh giá sự tiến bộ của trẻ. Việc đánh giá ở mầm non cũng cần phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, chú trọng quá trình trẻ tiếp nhận và sử dụng ngôn ngữ thay vì tạo áp lực về thành tích.

ThS. Trần Thùy Dương cho rằng, việc “đóng gói” chương trình một cách đồng bộ từ khung kiến thức, tài nguyên lớp học đến quy trình đào tạo giáo viên có thể giúp các cơ sở giáo dục chuẩn hóa hoạt động, giảm sự phụ thuộc vào cách triển khai riêng lẻ của từng giáo viên. Đây là điểm có ý nghĩa trong bối cảnh các cơ sở giáo dục mầm non đang ngày càng quan tâm đến việc đưa tiếng Anh vào môi trường học tập.

Một mô hình có chương trình rõ ràng, học liệu phù hợp và quy trình bồi dưỡng giáo viên thống nhất sẽ tạo điều kiện để việc triển khai được duy trì ổn định và có thể đánh giá hiệu quả.

Theo ThS. Trần Thùy Dương, phụ huynh không nên quá băn khoăn về một “thời điểm hoàn hảo” để trẻ bắt đầu học tiếng Anh. Khi xác định trẻ cần được tiếp cận ngoại ngữ, gia đình có thể bắt đầu từ thời điểm phù hợp với điều kiện thực tế. “Không có cái gì là sớm quá nhưng mà cũng không có cái gì là muộn quá cả. Nếu như chúng ta nhận ra rằng mình cần phải cho con đi học rồi thì mình cứ cho đi học thôi”, bà chia sẻ.

Điều quan trọng, theo bà, là những trải nghiệm ngôn ngữ trong những năm đầu đời có thể tạo dấu ấn đối với quá trình phát triển của trẻ. Vì vậy, thay vì đặt nặng việc trẻ phải nhớ được bao nhiêu từ hay hoàn thành bao nhiêu bài học, môi trường giáo dục cần giúp trẻ hình thành sự hứng thú, tự tin và thói quen tiếp xúc với tiếng Anh.

Cùng với nhà trường, gia đình có thể tạo thêm môi trường sử dụng tiếng Anh cho trẻ. Phụ huynh không nhất thiết phải giỏi ngoại ngữ mới có thể đồng hành. Sự khích lệ, ghi nhận tiến bộ và tạo niềm tin cho trẻ cũng là một hình thức hỗ trợ quan trọng.

“Cha mẹ không cần phải quá giỏi tiếng Anh nhưng mà cần truyền cho con sự yêu thích, niềm tin, sự đồng hành theo kiểu khích lệ và luôn động viên con mỗi khi con làm được một điều gì đó nho nhỏ”, bà Trần Thùy Dương nói.

Từ bậc mầm non, việc hình thành môi trường tiếp xúc tiếng Anh tự nhiên, cùng chương trình được chuẩn hóa và đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản, sẽ tạo nền tảng để học sinh tiếp tục phát triển năng lực ngôn ngữ ở những cấp học cao hơn.

Khi đó, tiếng Anh không chỉ được nhìn nhận như một môn học riêng biệt mà từng bước trở thành công cụ hỗ trợ học tập, giao tiếp và tiếp cận tri thức.

Để đạt mục tiêu này, chuẩn hóa chương trình phải đi cùng chuẩn hóa đội ngũ, trong đó đào tạo và bồi dưỡng giáo viên là một trong những khâu then chốt.