Nghị quyết 71 và bước ngoặt chiến lược: Nhà giáo, CBQL giáo dục - trung tâm của đổi mới

Vai trò trung tâm của đội ngũ nhà giáo

Là giáo viên môn Toán tại Trường THPT Ngô Quyền (Biên Hòa, Đồng Nai), thầy Vũ Ngọc Hòa cho rằng, dưới góc nhìn của Nghị quyết số 71-NQ/TW, vai trò trung tâm của đội ngũ nhà giáo thể hiện rõ ở quyền chủ động kiến tạo và năng lực thích ứng với đổi mới.

Giáo viên không còn “chạy theo” sách giáo khoa mà chuyển từ vị thế truyền thụ kiến thức sang vai trò “kiến trúc sư” của bài giảng. Với môn Toán, điều này thể hiện qua việc chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục, mạnh dạn ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phần mềm mô phỏng, góp phần biến kiến thức lý thuyết thành năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh.

Ở góc độ quản lý, thầy Hòa cho rằng, hiệu trưởng cần thực hiện quản trị linh hoạt, tạo cơ chế thông thoáng để giáo viên đổi mới phương pháp mà không bị rào cản hành chính. Theo ông, thành công của đổi mới phụ thuộc vào việc người thầy có dám bước ra khỏi “vùng an toàn” hay không.

Từ góc nhìn quản lý cơ sở giáo dục, bà Nguyễn Thị Diễm Trang – Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Kiệt (Vĩnh Long), nhấn mạnh vai trò trung tâm của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý thể hiện rõ qua những nội dung đổi mới nền tảng của giáo dục phổ thông.

Trước hết, giáo viên là lực lượng trực tiếp tạo ra thay đổi trong lớp học thông qua đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá năng lực và tổ chức hoạt động trải nghiệm. Tại Trường THPT Võ Văn Kiệt, nhiều giáo viên đã chủ động ứng dụng công nghệ, xây dựng học liệu số, triển khai mô hình dạy học tích cực, giúp học sinh vùng an toàn khu tiếp cận kiến thức hiện đại.

Bên cạnh đó, cán bộ quản lý đóng vai trò dẫn dắt quá trình đổi mới thông qua xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, an toàn, thân thiện; thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, hướng tới môi trường giáo dục nhân văn, hiệu quả, đặc biệt tại những địa bàn còn nhiều khó khăn. Đồng thời, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý còn là cầu nối giữa nhà trường – gia đình – cộng đồng, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh hạn chế, góp phần bảo đảm cơ hội học tập công bằng.

“Có thể khẳng định, Nghị quyết số 71-NQ/TW chỉ thực sự lan tỏa khi đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý phát huy đầy đủ vai trò trung tâm trong đổi mới chuyên môn, đổi mới quản trị và kết nối cộng đồng. Đây cũng là định hướng mà Trường THPT Võ Văn Kiệt đang kiên trì theo đuổi”, bà Nguyễn Thị Diễm Trang chia sẻ.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Minh Phương – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An (Đại Thanh, Hà Nội), cho biết nhà trường xác định đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là lực lượng nòng cốt, quyết định chất lượng đổi mới giáo dục. Giáo viên trực tiếp tổ chức hoạt động học tập, nâng cao chất lượng giờ dạy và phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh; còn cán bộ quản lý giữ vai trò định hướng, giám sát, tạo điều kiện để giáo viên đổi mới thực chất, tránh hình thức, chạy theo phong trào.

Theo bà Phương, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý cần tiên phong trong chuyển đổi tư duy, phương pháp, nâng cao năng lực công nghệ, tích cực tự học, tự bồi dưỡng để tham gia hiệu quả vào tiến trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW.

Yêu cầu từ đòi hỏi đổi mới

Theo cô Đặng Thị Huệ – Trường THCS Mộc Lỵ (Mộc Sơn, Sơn La), trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW, đổi mới dạy học và kiểm tra, đánh giá không chỉ dừng ở thay đổi kỹ thuật sư phạm, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực chuyên môn của giáo viên.

Trước hết là năng lực thiết kế và tổ chức dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Giáo viên cần chuyển từ tư duy “truyền thụ kiến thức” sang thiết kế hoạt động học tập để học sinh được trải nghiệm, khám phá, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này đòi hỏi khả năng xây dựng kế hoạch bài dạy linh hoạt, tích hợp, gắn với bối cảnh thực tế và định hướng nghề nghiệp.

Bên cạnh đó là năng lực đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, cá thể hóa. Giáo viên cần thành thạo các phương pháp hiện đại như dạy học dự án, giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống; đồng thời tổ chức hoạt động học tập phân hóa, đáp ứng sự khác biệt về năng lực và hứng thú của học sinh, thay cho cách dạy đồng loạt trước đây.

Một yêu cầu quan trọng khác là năng lực kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực. Theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW, giáo viên cần thực hiện đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh, kết hợp đánh giá thường xuyên và định kỳ; sử dụng đa dạng công cụ như quan sát, sản phẩm học tập, hồ sơ học tập, bảng tiêu chí… Không chỉ chấm điểm, giáo viên còn phải nhận xét, phản hồi và điều chỉnh hoạt động dạy học dựa trên kết quả đánh giá.

Ngoài ra, năng lực ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số cũng trở thành yêu cầu tất yếu. Giáo viên cần khai thác hiệu quả nền tảng số, học liệu số, công cụ kiểm tra đánh giá trực tuyến; đồng thời biết thiết kế bài học số, tổ chức lớp học linh hoạt theo hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp, phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhà trường.

Cuối cùng là năng lực tự học, tự bồi dưỡng và thích ứng với đổi mới. Đổi mới theo Nghị quyết số 71-NQ/TW là quá trình liên tục, vì vậy, giáo viên phải chủ động cập nhật kiến thức, chính sách và phương pháp mới, sẵn sàng thay đổi tư duy nghề nghiệp để đáp ứng yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Liên quan đến năng lực của đội ngũ trong bối cảnh mới, thầy Vũ Ngọc Hòa nhấn mạnh quyền chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục, sự chuyển dịch phương pháp sư phạm và yêu cầu quản trị sự thay đổi, đặc biệt trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế. Điều này đòi hỏi giáo viên và cán bộ quản lý không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn và năng lực thích ứng.

Thực tiễn giảng dạy cho thấy nhiều yêu cầu mới đặt ra thách thức rõ rệt. Chẳng hạn, với môn Ngữ văn, việc không sử dụng ngữ liệu trong sách giáo khoa khi ra đề kiểm tra đòi hỏi giáo viên phải có vốn văn hóa rộng và khả năng thẩm định văn bản.

Với môn Khoa học tự nhiên ở THCS, giáo viên các chuyên ngành Vật lí, Hóa học, Sinh học cần phối hợp xây dựng kế hoạch dạy học thống nhất, thay cho cách dạy tách biệt trước đây. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thể hiện năng lực và bản lĩnh nghề nghiệp của người thầy trong tiến trình đổi mới giáo dục.

Đổi mới quản trị theo hướng hỗ trợ và trao quyền

Để giáo viên phát huy năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và sự sáng tạo, nhà trường cần đổi mới quản trị theo hướng hỗ trợ và trao quyền cho đội ngũ. Nhấn mạnh điều này, bà Nguyễn Thị Diễm Trang – Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Kiệt (Vĩnh Long), cho rằng quản trị nhà trường phải chuyển mạnh từ kiểm soát sang tạo động lực.

Lãnh đạo cần xây dựng niềm tin, lắng nghe và đồng hành cùng giáo viên. Khi được hỗ trợ đúng lúc, thầy cô sẽ mạnh dạn áp dụng phương pháp mới, đổi mới kiểm tra đánh giá, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy.

Theo bà Nguyễn Thị Diễm Trang, nhà trường cần xây dựng môi trường làm việc dân chủ, kỷ cương nhưng khích lệ sáng tạo. Tại Trường THPT Võ Văn Kiệt, việc phân quyền rõ ràng cho tổ chuyên môn, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học, hình thành các nhóm giáo viên nòng cốt đã tạo không gian chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy đổi mới. Đây là điều kiện để giáo viên phát huy năng lực chuyên môn và tinh thần sáng tạo trong giảng dạy.

Một yếu tố quan trọng, đặc biệt ở địa bàn an toàn khu, là giảm gánh nặng hành chính cho giáo viên. Nhà trường đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị như số hóa hồ sơ, sử dụng phần mềm đánh giá, quản lý lớp học trực tuyến, giúp giáo viên có thêm thời gian đầu tư cho chuyên môn và học sinh.

Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng thường xuyên về đổi mới chương trình, ứng dụng công nghệ, phát triển năng lực đánh giá; xây dựng chuẩn mực ứng xử sư phạm nhằm nâng cao đạo đức nghề nghiệp. Theo bà Nguyễn Thị Diễm Trang, khi quản trị thực sự lấy giáo viên làm trung tâm và tạo điều kiện để mỗi thầy cô phát huy năng lực, việc triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW mới đi vào chiều sâu, tạo chuyển biến bền vững.

Từ thực tiễn Trường Tiểu học Chu Văn An, bà Nguyễn Thị Minh Phương - Hiệu trưởng nhà trường, cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới quản trị theo hướng lấy giáo viên làm trung tâm phát triển, coi giáo viên là chủ thể sáng tạo trong hoạt động chuyên môn.

Nhà trường xây dựng cơ chế quản trị dân chủ, minh bạch, phát huy quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình; tạo điều kiện để giáo viên tham gia xây dựng kế hoạch giáo dục, kế hoạch chuyên môn, quy chế đánh giá, qua đó nâng cao tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó với tập thể.

Trong Hội thi giáo viên dạy giỏi năm học 2025 - 2026, nhà trường đổi mới quản trị chuyên môn theo hướng hỗ trợ và đồng hành. Ban giám hiệu xây dựng kế hoạch khoa học, tạo điều kiện để giáo viên chủ động lựa chọn nội dung, hình thức thể hiện năng lực; giảm áp lực hành chính, chú trọng chất lượng giờ dạy và hiệu quả học tập của học sinh.

Đồng thời, phát huy dân chủ khi khuyến khích giáo viên tham gia đóng góp ý kiến về tiêu chí đánh giá, nội dung sinh hoạt chuyên môn và cách thức tổ chức hội thi, qua đó nâng cao vai trò chủ thể và tinh thần sáng tạo của đội ngũ.

Bên cạnh đó, nhà trường tăng cường sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, gắn với chuẩn nghề nghiệp giáo viên và yêu cầu hội thi; tổ chức dự giờ, rút kinh nghiệm mang tính xây dựng, tập trung vào giải pháp nâng cao chất lượng dạy học thay vì nặng về xếp loại. Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số được đẩy mạnh trong quản lý hội thi và dạy học thông qua hồ sơ điện tử, học liệu số, giảm giấy tờ, giúp giáo viên tập trung đầu tư cho bài giảng.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Phương, cùng với động viên, khen thưởng kịp thời, nhà trường chú trọng xây dựng môi trường làm việc thân thiện, nhân văn; quan tâm đời sống tinh thần, tôn vinh đạo đức nghề nghiệp và khích lệ những nỗ lực đổi mới của giáo viên. Đổi mới quản trị nhà trường cần gắn với ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin và chuyển đổi số, giảm áp lực hồ sơ, sổ sách, tạo điều kiện để giáo viên tập trung cho hoạt động chuyên môn cốt lõi.