Tái cơ cấu vốn mở ra động lực tăng trưởng kinh tế

Cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ phải gắn với mục tiêu tăng cường hiệu quả kinh doanh.

Cơ cấu vốn Nhà nước: Kỷ luật, minh bạch, hiệu quả

Theo Báo cáo kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán của Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS), bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2025 cho thấy ba trụ cột chính sách đang vận động đồng thời: cải cách thể chế, tái cơ cấu vốn nhà nước và chiến lược phát triển ngành. Theo đó, bước sang 2026, khi Nghị định 57/2026/NĐ-CP có hiệu lực và các chỉ đạo triển khai mạnh mẽ, một cấu trúc tăng trưởng mới đang hình thành - nơi chất lượng thể chế, hiệu quả phân bổ vốn và chiều sâu thị trường vốn trở thành "đòn bẩy" quyết định kinh tế phát triển.

Có thể thấy, ngay trước thềm xuân Bính Ngọ, ngày 12/2/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ 13/2/2026. Theo đó, Nghị định số 57/2026/NĐ-CP được xem là bước điều chỉnh quan trọng trong quản trị danh mục vốn nhà nước, hướng tới ba mục tiêu: nâng hiệu quả sử dụng vốn, tăng tính minh bạch và tối ưu cấu trúc đầu tư.

Nghị định 57/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp 2025, bao gồm các nội dung liên quan đến cổ phần hóa, chuyển nhượng vốn, chuyển đổi, hợp nhất, sáp nhập, chia tách, giải thể, chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu… Đặc biệt, văn bản nhấn mạnh nguyên tắc: cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ phải gắn với mục tiêu tăng cường hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh, thay vì làm theo "phong trào" hay chạy theo chỉ tiêu hình thức.

Đáng chú ý, Phụ lục III của Nghị định nêu danh mục 20 doanh nghiệp mà Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ cấu lại vốn nhà nước. Danh sách gồm nhiều "trụ cột" của nền kinh tế như: Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng quốc gia Việt Nam; EVN; Viettel; Petrolimex; Vinachem; VRG; TKV; VNPT; Vietnam Airlines; Vinalines; Tổng công ty Đường sắt; VEC; ACV; các tổng công ty lương thực, lâm nghiệp; SCIC; Bảo Việt; Agribank…

Việc Thủ tướng trực tiếp quyết định phương án cơ cấu lại vốn với nhóm doanh nghiệp lớn này phát đi thông điệp rõ ràng về tính tập trung đi kèm trách nhiệm: quyền lực quyết định đặt ở cấp cao nhất để bảo đảm thống nhất, kỷ luật triển khai và giảm rủi ro phân tán. Khi cơ chế thẩm quyền được "khoanh rõ", quá trình cơ cấu vốn kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian ra quyết định, đồng thời tránh chồng chéo trong phối hợp giữa các cơ quan.

Cùng với đó, Nghị định 57/2026/NĐ-CP có hiệu lực thay thế Nghị định 126/2017/NĐ-CP và đồng thời bãi bỏ, sửa đổi một số nội dung tại các nghị định liên quan trước đây. Điều này tạo ra một khung chính sách đồng bộ hơn cho cơ cấu lại vốn nhà nước - một "đường ray" pháp lý mới để tiến trình tái cấu trúc đi đúng hướng, giảm độ trễ và tăng khả năng giám sát.

Không dừng ở văn bản quy phạm, yêu cầu cũng được triển khai mạnh mẽ bằng chỉ đạo điều hành. Văn phòng Chính phủ đã ban hành văn bản số 1488/VPCP-KTTH truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc về việc tổ chức triển khai Nghị định 57/2026/NĐ-CP. Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức thi hành nghị định bảo đảm kịp thời, hiệu lực, hiệu quả. Đồng thời, các cơ quan phải thường xuyên theo dõi việc thực thi, kịp thời phát hiện vấn đề phát sinh để tham mưu giải pháp, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan.

Điểm nhấn đáng chú ý trong chỉ đạo này là yêu cầu "chặt chẽ, công khai, minh bạch, hiệu quả", không để xảy ra tiêu cực, trục lợi chính sách, thất thoát, lãng phí nguồn lực vốn và tài sản Nhà nước, cũng như tài sản của doanh nghiệp nhà nước. Đây là "kỷ luật thực thi" mang tính then chốt, bởi cơ cấu lại vốn nhà nước luôn là khu vực nhạy cảm, dễ phát sinh rủi ro nếu thiếu minh bạch và thiếu cơ chế kiểm soát.

Một yêu cầu cụ thể khác được nêu rõ đó là tham mưu phương án xử lý dứt điểm các vướng mắc trong quyết toán cổ phần hóa theo chỉ đạo tại Chỉ thị 16/CT-TTg ngày 5/6/2025 và Thông báo 900/VPCP-KTTH ngày 27/1/2026, báo cáo cấp có thẩm quyền trong tháng 4/2026. Đây là "nút thắt" đã kéo dài nhiều năm, và nếu tháo gỡ được sẽ tạo bước tiến quan trọng về tính thông suốt của tiến trình cổ phần hóa.

Năm 2026 - thị trường vốn thành "điểm tựa"

Trong khi trục cơ cấu vốn tạo ra kỷ luật phân bổ nguồn lực công, năm 2025 cũng ghi nhận quy mô đầu tư hạ tầng lớn với 564 công trình, dự án được khởi công và khánh thành, tổng mức đầu tư trên 5,14 triệu tỷ đồng. MAS lưu ý một con số đáng chú ý khu vực tư nhân đóng góp 3,84 triệu tỷ đồng, tương đương 74,6% tổng vốn đầu tư.

Tỷ trọng vốn tư nhân cao phản ánh sự dịch chuyển trong cấu trúc huy động nguồn lực. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách, nền kinh tế đang dựa nhiều hơn vào dòng vốn xã hội. Với đặc tính lan tỏa mạnh, đầu tư hạ tầng có thể cải thiện năng suất dài hạn thông qua giảm chi phí logistics, tăng kết nối vùng, tối ưu chuỗi cung ứng và mở rộng không gian phát triển công nghiệp - dịch vụ.

Theo đó, sự kết hợp giữa tái cơ cấu vốn nhà nước và mở rộng huy động vốn tư nhân vì vậy đang tạo ra một cấu trúc nguồn lực linh hoạt hơn. Khi đầu tư công và tư nhân cùng vận hành trên nền tảng minh bạch, hiệu quả sử dụng vốn có điều kiện cải thiện, không chỉ về tốc độ mà còn về chất lượng tăng trưởng.

Nhìn tổng thể, MAS cho rằng năm 2025 là giai đoạn "xếp lại cấu trúc" như thể chế được hoàn thiện, vốn nhà nước được chuẩn bị cơ cấu lại theo khung pháp lý mới, đầu tư hạ tầng tăng tốc với tỷ trọng tư nhân cao. Bước sang 2026, thách thức và cơ hội không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở mức độ đồng bộ của ba trục chính sách gồm cải cách thể chế - phân bổ vốn - chiến lược ngành.

Trong tiến trình này, việc thành lập Trung tâm tài chính được nhìn nhận như bước nâng cấp hạ tầng thị trường vốn. Ý nghĩa không chỉ ở tổ chức, mà ở năng lực huy động và phân bổ dòng vốn trung - dài hạn. Khi nhu cầu vốn cho hạ tầng, công nghiệp, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và mở rộng doanh nghiệp tư nhân ngày càng lớn, chiều sâu thị trường tài chính trở thành yếu tố quyết định "chất lượng tăng trưởng".

Từ góc độ thị trường, sự đồng bộ giữa thể chế, vốn và hạ tầng tài chính giúp giảm mức độ phân mảnh trong phân bổ nguồn lực. Khi dòng vốn được dẫn dắt qua các kênh chính thức, minh bạch hơn, chi phí vốn có xu hướng ổn định và doanh nghiệp thuận lợi xây dựng kế hoạch đầu tư trung và dài hạn. Đây cũng là ranh giới giữa tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô và tăng trưởng dựa trên chất lượng đi cùng với hiệu quả.

Đặc biệt, năm 2026, khu vực doanh nghiệp nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo ra "bước ngoặt" khi cơ cấu lại vốn được triển khai bài bản hơn, kỷ luật thực thi được tăng cường và thẩm quyền quyết định tập trung ở cấp cao nhất đối với nhóm doanh nghiệp trọng điểm. Nếu đi đúng hướng, cơ cấu vốn sẽ không chỉ tạo ra làn sóng thoái vốn khỏi lĩnh vực ngoài ngành, mà quan trọng hơn là giúp các doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ cốt lõi: an ninh năng lượng, hạ tầng số, logistics, tài chính - bảo hiểm, hạ tầng chiến lược và các lĩnh vực công nghệ cao.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn tiềm ẩn bất định, nền tảng nội tại được củng cố là yếu tố tạo dư địa cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo. Khi thể chế được đồng bộ, kỷ luật cơ cấu vốn tăng và chiến lược ngành được định hình rõ, nền kinh tế sẽ chuyển từ số lượng sang chất lượng để từ đó lan tỏa mạnh hơn, tạo động lực tăng trưởng mạnh mẽ và bền vững.