Tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp từ 'bệ đỡ' thị trường nội địa

Thị trường nội địa lớn nhưng chưa “dễ thở”

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean cho biết, bức tranh đơn hàng của doanh nghiệp dệt may bước vào năm 2026 vẫn đan xen nhiều gam màu trái chiều. Đơn hàng đầu năm tương đối ổn định, song chủ yếu mới dừng ở quý I, trong khi triển vọng từ quý II trở đi vẫn rất khó đoán định. Đáng chú ý, ngay cả với những thị trường xuất khẩu chủ lực như châu Âu và Mỹ, lượng đơn hàng cũng sụt giảm mạnh so với giai đoạn trước.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp dệt may, trong đó có Việt Thắng Jean, buộc phải tái cơ cấu thị trường, giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu và quay lại khai thác thị trường nội địa như một hướng đi chiến lược, thay vì chỉ là giải pháp tình thế.

Thực tế cho thấy, thị trường bán lẻ Việt Nam sở hữu quy mô rất lớn. Ước tính đến cuối năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đạt khoảng 269 tỷ USD, trong đó bán lẻ hàng hóa chiếm khoảng 205 tỷ USD. Riêng năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ cả nước đạt hơn 7.093 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm trước, đây là mức tăng cao nhất trong 5 năm trở lại đây (không tính giai đoạn biến động do Covid-19).

Dự báo giai đoạn 2026–2030, thị trường bán lẻ Việt Nam tiếp tục tăng trưởng bình quân 10 -12%/năm, quy mô có thể đạt khoảng 450 tỷ USD vào năm 2030, trong đó thương mại điện tử chiếm gần 15%, tương đương 70 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo ông Phạm Văn Việt, quy mô lớn không đồng nghĩa thị trường nội địa “dễ làm”. Ngược lại, đây là một thị trường cạnh tranh khốc liệt, thậm chí còn khó hơn xuất khẩu nếu thiếu một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng.

“Hàng may mặc giá rẻ, không rõ nguồn gốc, trong đó có nhiều sản phẩm từ Trung Quốc, đang xuất hiện ngày càng nhiều, đặc biệt trên các kênh bán hàng trực tuyến. Thậm chí, có sản phẩm được chào bán với mức giá chỉ 10.000–15.000 đồng/chiếc, đây là mức giá mà các doanh nghiệp sản xuất bài bản gần như không có khả năng cạnh tranh”, ông Phạm Văn Việt nêu.

Theo ông Việt, tình trạng hàng gian, hàng giả, hàng nhái và trốn thuế đã và đang tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng, khiến các doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào thương hiệu, mẫu mã và chất lượng gặp nhiều bất lợi ngay trên thị trường nội địa. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, thị trường trong nước sẽ khó trở thành điểm tựa vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp.

Thị trường nội địa phải là chiến lược dài hạn

Với quy mô lớn và tốc độ tăng trưởng cao, thị trường nội địa Việt Nam được nâng đỡ bởi cơ cấu dân số hơn 100 triệu người và tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh. Đây được xem là nguồn cầu bền vững cho nhiều nhóm sản phẩm, từ hàng tiêu dùng nhanh đến các sản phẩm công nghiệp, dịch vụ.

Tuy nhiên, thị trường bán lẻ trong nước vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn. Môi trường kinh doanh và thủ tục hành chính còn phức tạp, phân tán ở nhiều cấp, nhiều ngành, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian và chi phí khi mở rộng hoạt động. Bên cạnh đó, chi phí thuê mặt bằng tại các đô thị lớn liên tục gia tăng, trở thành gánh nặng đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ở góc độ vĩ mô, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, cho rằng nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp vẫn cảm thấy xuất khẩu “dễ làm hơn” thị trường nội địa xuất phát từ thực tế thị trường trong nước lâu nay bị hàng nhập khẩu chiếm lĩnh mạnh mẽ.

“Thực tế cho thấy, thị trường nội địa đang chứng kiến mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt, khi hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và một số quốc gia khác liên tục gia tăng hiện diện nhờ lợi thế giá rẻ và đa dạng mẫu mã, đặt doanh nghiệp trong nước trước sức ép lớn”, ông Lạng nhận định.

Theo chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam đã ký kết và thực thi nhiều hiệp định thương mại tự do, việc mở cửa thị trường là tất yếu. Tuy nhiên, chúng ta lại thiếu một chiến lược cạnh tranh nhập khẩu bài bản và dài hạn, khiến doanh nghiệp nội địa gặp khó ngay trên sân nhà.

Để thị trường nội địa thực sự trở thành điểm tựa, ông Nguyễn Thường Lạng cho rằng, doanh nghiệp cần đầu tư nghiêm túc vào chất lượng, giá thành, thương hiệu và hệ thống phân phối. “Người tiêu dùng chỉ ưu tiên hàng Việt khi họ nhìn thấy giá trị thực, chứ không phải bằng khẩu hiệu”, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí phân phối đang là một điểm nghẽn lớn. Nhiều doanh nghiệp không đủ khả năng đưa hàng vào các hệ thống bán lẻ hiện đại do chi phí thuê mặt bằng và dịch vụ quá cao. Do đó, cần tính tới việc hình thành các mô hình phân phối có chi phí hợp lý hơn, ưu tiên hàng sản xuất trong nước.

Ngoài ra, liên kết theo chuỗi và tạo lợi thế quy mô cũng được xem là chìa khóa. Sản xuất manh mún, nhỏ lẻ khiến chi phí cao và giá bán kém cạnh tranh. Việc tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp sẽ giúp giảm chi phí đơn vị, nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo các chuyên gia, để thị trường nội địa thực sự “lên ngôi”, cần một hệ giải pháp đồng bộ từ phía Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, từ kiểm soát hàng gian hàng giả, hỗ trợ chi phí phân phối, đến các chính sách kích cầu tiêu dùng được triển khai quyết liệt và thực chất hơn.

Trong bối cảnh xuất khẩu còn nhiều biến động, việc coi thị trường nội địa là trụ cột chiến lược không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Sở hữu quy mô hơn 100 triệu dân cùng sức mua gia tăng nhanh, thị trường nội địa Việt Nam được xem là động lực tăng trưởng quan trọng cho doanh nghiệp, nhất là khu vực hàng tiêu dùng. Đầu tư bài bản cho thị trường trong nước, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm sẽ giúp doanh nghiệp củng cố vị thế trước hàng ngoại, đồng thời đóng góp tích cực cho mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.